اصل و ريشهء او از دار الأيمان يزد مىباشد . ولى او خود در سيرجان از توابع كرمان به دنيا آمده است .
سپس به هندوستان مهاجرت ، در آن ديار مشغول انجام وظايف دينى و تبليغات مذهبى بوده است . از آثار و تأليفات او تفسير « جواهر الأيمان فى ترجمة تفسير القرآن » ، مىباشد . كه در سال 1319 ه . ق ، به پايان برده است . « 1 »
714 . تا 715 . تفاسير بروجردى [ چ 1320 ه . ق ]
مؤلّف آنها ، عالم بارع محمد حسين بن آقا باقر بروجردى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
او تفسيرى به نام « النّص الجلىّ » دارد ، كه در پايان آن اسامى تأليفات خويش را آورده است ، از آن ميان از تفسيرى به نام « اسرار التنزيل » نام مىبرد ، كه ملخّص تفسير بزرگى است ، كه نگاشتهاند . كتاب فوق در تاريخ 1320 ه . ق ، پس از وفات مؤلّف با مباشرت فرزندش آقا نور الدّين به زيور طبع آراسته شده است .
1 . النص الجلى :
اثر قرآنى او « النصّ الجلي » است ، كه در تفسير و شرح و بيان 40 آيه از قرآن كريم مىباشد ، كه در شأن حضرت على ( ع ) نازل گرديده است . و مؤلّف محترم پس از استخراج آيات مذكوره به شرح و بيان ادله وارده بر تنصيص امامت امير المؤمنين ( ع ) با اسانيد فريقين مبادرت كرده است . و آن را بر يك مقدمه و چهل آيه منظم كرده است . كه توسط فرزندش نور الدّين بروجردى در 1320 ه . ق ، در 300 صفحه در تهران و مجددا در سال 1330 ه . ق ، توسط چاپخانه ميرزا عباس ، تجديد چاپ و انتشار يافته است .
2 . تفسير كبير بروجردى :
اين تفسير در چند مجلد به زبان عربى شامل تمام قرآن كريم به شيوهء كلامى با بهرهگيرى از احاديث ائمّه اطهار ( ع ) ، مىباشد . « 2 »
مؤلف محترم ، در آخر مصنّفاتش آورده است .
كه او تفسيرى موسوم به « اسرار التنزيل » دارد ، كه خلاصهاى از تفسير بزرگى است ، كه نگاشتهاند .
716 . تفسير تقى كاشانى [ م 1321 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ملّا محمد تقى بيگ بن محمد حسين كاشانى ، يكى از فقهاء و اعيان تفسيرى قرن چهاردهم هجرى مىباشد . او كه مؤلّف ، « هداية المرشدين فى ردّ المضلّين » ، در پاسخ هانرى مارتين ، چاپ تهران 1312 ه . ق . و توضيح الآيات و وسيلة النجاة مىباشد . به گفتهء محمد حسن خان اعتماد السلطنه او در زمرهء فقيهان و دانشمندان نامى بوده است .
تفسير شريف او پيرامون دو آيهء مباركه
« رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ »
( آيه 17 از سوره الرحمن و آيهء شريفه :
« فَلا أُقْسِمُ بِرَبِّ الْمَشارِقِ وَ الْمَغارِبِ »
و آيهء 40 از سوره المعارج مىباشد .
* مركز نگهدارى
اين اثر تفسيرى ، در دانشگاه تهران ، ج 13 ، ص 3239 ، تحت شماره 4271 ، به خامهء خود نگارنده موجود مىباشد . « 3 »
717 و 718 . تفسير حاج شيخ هادى تهرانى [ م 1321 ه . ق ]
هامش
( 1 ) تراجم الرجال ، ج 2 ، ص 599 ، كد معرّفى 1123 .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 561 ، به نقل از منابع :
تاريخ بروجرد ، ج 2 ، ص 489 - الكرام البررة ، ج 1 ، ص 380 - المآثر و الآثار ، ص 73 ؛ معجم الدراسات القرآنية ، ص 303 ؛ مؤلفين كتب چاپى فارسى و عربى ، خانبابا مشار ، ج 2 ، ص 706 ؛ معجم الدراسات القرآنية ، ج 3 ، ص 30 .
( 3 ) ادبيات فارسى بر مبناى استورى ، ص 237 - 238 ؛ استورى روسى ، ج 3 ، ص 1358 .