پدر جان حيات از من ، زار بردى * چه آب حيات ، از كف دوست خوردى
به تاريخ اين سال هجران رقم زد * به جانآفرين ، جان شيرين سپردى
636 . ضياء التفاسير خوانسارى [ م 1298 ق ]
مؤلّف آن ، عالم بزرگوار سيّد محمد صادق موسوى خوانسارى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در الكرام البررة او را با عناوين عالم فقيه و مجتهد صالح از شاگردان مرحوم سيد حسن مدرس اصفهانى ، توصيف مىكند ، و از تفسير ضياء التفاسير در سه مجلّد به زبان فارسى ياد مىكند ، كه آن را در طول چند سال نگاشته است ، و از تأليف آن در سال 1294 ه . ق ، فراغت پيدا كرده است ، و پسر برادرش مير محمد شفيع به چاپ رسانده است . و برحسب وصيت مؤلّف 250 نسخه از آن را وقف نموده است ، از ديگر آثار او شرح شرائع و شرح خلاصة الحساب فارسى و ديگر آثار مىباشد « 1 » ، كه فراغت از تأليف آن ذيقعده 1294 ه . ق ، صورت پذيرفته است ، ياد مىكند ، همچنانكه در نسخهء چاپى آمده است .
اين كتاب يك دوره تفسير فارسى قرآن مجيد است ، كه در 1298 ه . ق ، چاپ سنگى شده است ، شرح حال او در آخر همين تفسير به اختصار آمده است .
مرحوم حاج آقا بزرگ ، مىافزايد : اين تفسير در سه بخش و در دو مجلد در سال 1298 ه . ق ، در 124 صفحه ، به چاپ رسيده است . « 2 »
* محل نگهدارى
نسخهاى از آن تفسير در كتابخانه مدرسه علوى خوانسارى ، موجود مىباشد ، كه از اول سوره اعراف تا آخر سوره كهف مىباشد . خطّ آن نسخ و آيات با نستعليق كاتب و تاريخ كتابت مشخص نيست ، تعداد برگها 384 / 12 * 24 ، تعداد سطرها 19 ، مىباشد . « 3 »
637 . اسرار التنزيل قزوينى [ م 1298 ق ]
مؤلف آن ، عالم جليل شيخ موسى بن شيخ محمد صالح برغانى قزوينى ، يكى از اعيان تفسير قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
نام كامل اثر قرآنى او « اسرار التنزيل فى تفسير القرآن » ، مىباشد ، كه به زبان عربى و شيوهء كلامى و روايى در دو مجلد شامل تمامى آيات قرآن كريم است . مؤلف محترم در اين اثر پس از ذكر آيات قرآن به سبك كلامى و استدلالى ، و نقل آراء مفسّران متقدم و آراء تفسيرى پدرش از تفسير بحر العرفان و با بهرهگيرى از روايات و احاديث ائمّه اطهار ( ع ) ، به تفسير و تأويل آيات مىپردازد .
نسخهء اصل به خط مؤلف نزد ميرزا حسن صالحى ، در قزوين موجود است . « 4 »
638 . تفسير شيرازى [ م 1298 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مرحوم ميرزا احمد بن ميرزا شفيع وقار ، يكى از شعراء و علماء و مفسّرين قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
او نخستين فرزند وصال شيرازى شاعر نامدار است . و همانند پدر داراى ذوق ادبى ، شعرى و
هامش
( 1 ) الكرام البررة ، ج 2 ، ص 630 .
( 2 ) الذريعة ، ج 15 ، ص 122 ، كد معرفى 828 .
( 3 ) آئينه پژوهش ، شماره 22 ، ص 99 ، گزارش رضا مختارى .
( 4 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 558 به نقل از منابع :
مستدركات اعيان الشيعة ، ج 2 ، ص 304 - مقدمهء موسوعة البرغانى فى فقه الشيعة ، ج 1 ، ص 52 - 51 .