و طولانى تفسير كشّاف مىباشد ، كه در 30 جلد قرار گرفته است . و برخى از مجلّدات آن داراى چند جزء مىباشد .
اين تفسير به مثابه دائرةالمعارف علوم اسلامى است ، كه به عنوان تفسير قرآن كريم ناميده شده است .
در برخى از اجزاء كتاب آن را « اقليد التفاسير » يا « اقليد التفاسير و اكسير التعابير » يا « جمع التفاسير » يا « جمع الجوامع » ، تعبير آورده است . مؤلّف محترم ، مجلد نخستين آن را براى بار دوم روز چهارشنبه در سال 1296 ه . ق ، نگاشته است .
* محل نگهدارى
اين تفسير تحت كد 2947 - 2964 ، با خط مؤلّف در فهرست نسخههاى خطى كتابخانه آيتاللّه مرعشى ، معرفى شده است ، كه در حواشى برخى از مجلدات اضافات مؤلّف نيز ديده مىشود . « 1 »
632 . تفسير طالقانى [ زنده در 1297 ق ]
مؤلّف آن ، مولى نظر على طالقانى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . مؤلّف آن ، كه صاحب كتاب كاشف الأسرار ، معرفى شده در ج 7 ، ص 244 ، الذريعة مىباشد ، اين تفسير را به صورت عربى ملمّع پيرامون مفردات قرآن مجيد در 10000 بيت نگاشتهاند ، و به ترتيب حروف تهجى از الف تا هاء مىباشد ، و در آغاز آن مقدمه مختصرى وجود دارد ، استنتاخ نسخه در سال 1297 ه . ق ، بوده است . و نسخهء آن پيش شيخ مرتضى مدرسى چهاردهى ، موجود مىباشد . » « 2 »
633 . تفسير خزائن القرآن قارى [ زنده در 1297 ه . ق ]
مؤلّف « خزائن القرآن » ، مرحوم سيد محمود بن سيد محمد بن سيد مهدى بن عبد الفتاح علوى فاطمى حسنى حسينى قارى حافظ تبريزى ، يكى از اعيان تفسيرى و قرائتى قرن چهاردهم هجرى مىباشد .
او كه از علماى تجويد بوده و آباء و اجداد او نيز عموما قارى و حافظ قرآن بودهاند ايشان قرائت عاصم را كه اتقن قرائات متداوله است با واسطه از خود عاصم روايت مىكنند ، چنان كه هر پسر از پدر خود روايت مىنمايد ، تا به عاصم برسد .
* آثار و تأليفات
از آن مرحوم آثار و تأليفات متعددى باقى مانده است ، كه نوعا پيرامون قرآن كريم ، تفسير و تجويد آن مىباشد :
1 . التحفة المحمدية فى تجويد القرآن ، كه به سال 1288 ه . ق ، از تأليف آن فارغ و در يكصد و دوازده صفحه ، در تهران چاپ شده است .
2 . جواهر القرآن به عربى باز در تجويد كه به نام ناصر الدّين شاه قاجار تأليف و با يك مقدمه و دوازده باب و يك خاتمه پايان داده است . و در خاتمه سند قرائت خود را تا به عاصم مذكور بعد از آن محض استفاده عموم كتاب ديگرى به پارسى به همان ترتيب جواهر القرآن در سال 1287 ه . ق ، تأليف نموده است . و آن را حل الجواهر نام نموده ، و هم در امسال خود جواهر القرآن در متن و حل الجواهر هم در حاشيه آن چاپ شده است .
3 . خزائن القرآن ، كه پيرامون معارف عاليه تفسيرى قرآن مجيد ، مىباشد .
4 . كفاية الحفّاظ ، كه در سال 1297 ه . ق ، تأليف ، و به طبع رسيده است . « 3 »
هامش
( 1 ) التراث العربى ، ج 4 ، ص 320 .
( 2 ) الذريعة ، ج 18 ، ص 118 ، كد معرّفى 978 .
( 3 ) ريحانة الأدب ، تأليف ميرزا محمد على مدرس ، ج 3 ، ص 61 .