634 . آيات الأئمة همدانى [ م 1297 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مرحوم ميرزا على نقى بن حاج ملا رضا همدانى ، يكى از عرفاء و مفسّرين اماميّه در قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
* گفتار مرحوم مدرس
صاحب ريحانة الأدب ، او را با عناوين ، عالم ، فاضل ، عارف كامل ، پدر حاج آقا رضا همدانى ، صاحب « هدية النمله » ، توصيف مىنمايد ، از تأليفات او آيات الأئمة را به زبان فارسى نام مىبرد ، كه با زبر و بنيّه اسامى مقدّسه ائمة اطهار و برخى از اوصاف آنان را استخراج نموده است ، و ديگر اوصاف القرى است ، كه در سير و سلوك مىباشد ، او در سال 1296 ه . ق ، يا 1297 ه . ق ، از دنيا رخت بربست .
زبيده خانم دختر فتحعلى شاه كه مريده و علاقهمند وى بود ، همهساله مبلغى را براى متولّى ، قارى و اسباب روشنائى مقبرهء او در بابا طاهر مىفرستاده است . كلمه « غفورى » بنا بر تاريخ نخست يا غفور بنا بر تاريخ دوم مادهء تاريخ درگذشت وى ، مىباشد . « 1 » در معجم مخطوطات الشيعة ، حول القرآن آمده است : « اين كتاب در تفسير چند آيهاى است ، كه دلالت بر ولايت ائمّه اثنى عشر ( ع ) دارد .
مؤلّف كوشيده است ، اسامى مباركه آنان را بر مبناى علم حروف ( زبر و بيّنات ) ، استخراج نمايد . اين كتاب در يك مقدمه و پنج باب استوار شده است .
اين تفسير در يك مجلد بزرگ فارسى مىباشد ، كه بر مذاق اهل عرفان و تصوف نگاشته شده ، و در 1274 ه . ق ، از نگارش آن فراغت حاصل شده است .
* مركز نگهدارى
از مراكز نگهدارى آن ، مشهد فهرست آستان قدس رضوى ، جلد يازدهم ، صفحه 511 ، تحت شماره 6850 ، مىباشد . « 2 »
635 . رسائل تفسيرى يزدى [ م 1298 ه . ق ]
مؤلّف آنها ، عالم جليل القدر سيد محمد باقر بن مرتضى بن احمد بن حسين بن سامع بن غياث الدّين بن محمّد مؤمن طباطبائى يزدى نجفى ، يكى از اعيان تفسيرى اواخر قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
صاحب تراجم الرجال شرح او را از الكرام البررة آورده است . و در مقام معرّفى او مىنويسد : « او در دههء نخستين ماه ذىحجّه 1255 ه . ق ، در يزد متولّد و در آنجا نشو و نما كرد ، سپس همراه پدرش به زيارت عتبات عاليات شتافت آنگاه به زيارت امام رضا ( ع ) نائل آمد ، و در تحصيلات جديّت لازم را به عمل آورد ، چند ماهى به يزد آمد ، سپس به كرمان رفت . و در آنجا از محضر عالم بزرگوار سيد محمد جواد شيرازى كرمانى ، فلسفه و برخى از علوم رياضى را فرا گرفت ، با دختر او ازدواج نمود . سپس از طريق اصفهان عازم كربلا شد ، و در كربلا در محضر فاضل اردكانى ، سه سال تمام به تلمّذ نشست ، سپس عازم نجف گرديد . و در آن حوزه مقدسه نيز از محضر استاد فقه و اصول آية اللّه شيخ مرتضى انصارى و شيخ راضى نجفى تلمّذ و كسب دانش نمود . در سنّ 24 سالگى به هندوستان مسافرت نمود ، و دو سال تمام در هندوستان با تجليل و احترام زندگى نمود پس از آن به حج
هامش
( 1 ) ريحانة الأدب ، ج 6 ، ص 379 - 378 .
( 2 ) مخطوطات الشيعة حول القرآن ، ص 2 - دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 558 - 557 به نقل از فهرست الفبايى كتب خطى كتابخانه مركزى آستان قدس ، ص 13 - فهرست كتابخانه مجلس ، ج 5 ، ص 4 - 2 ؛ معجم الدراسات القرآنية عند الشيعة الامامية ، ص 5 .