اسد اللّه بن سهراب جابلاقى ، به سال 1299 ه . ق ، معرّفى و ثبت و ضبط گرديده است . « 1 »
640 . مشكاة المصابيح بسطامى [ زنده در 1299 ق ]
مؤلف عاليقدر آن ، شيخ محمّد مؤمن بن ابى محمد ميامى بسطامى ، از حكما و متألّهان و مفسّران امامى در اواخر قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
تفسير او در يك مجلد به زبان عربى و شيوهء فلسفى شامل شرح آيه 35 سورهء نور مىباشد .
جايى كه خداوند متعال مىفرمايد :
« اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مَثَلُ نُورِهِ كَمِشْكاةٍ فِيها مِصْباحٌ . . . »
است . اين تفسير در يك مقدمه و ده مصباح ترتيب داده شده است ، و مشحون از مباحث فلسفى ، حكمى و كلامى ، است .
مؤلف محترم در سال 1299 ه . ق ، از تأليف اين كتاب فراغت يافته است .
ميامى بسطامى ، اين تفسير را به اسم مجتهد معروف آذربايجان مرحوم حاج ميرزا جواد تبريزى ( متوفّى 1313 هجرى ) تأليف و به او اهداء نموده است .
نسخهء اصل ، به خط مؤلف از مخطوطات كتابخانه ميرزا محمد حسين بن محمد جعفر پيشنماز خيابانى ، در تبريز ، موجود مىباشد . « 2 »
641 تا 642 . تفاسير هروى [ م 1299 ه . ق ]
مؤلّف آن ، ملا محمد تقى بن حسين على هروى اصفهانى حائرى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
* گفتار مرحوم مدرّس
مرحوم مدرس درباره او گويد : « ملّا محمّد تقى بن حسينعلى بن رضا بن اسماعيل هروى اصفهانى حائرى ، ( متولد 1217 ه . ق ) ، از افاضل علماى اماميّه در اواخر قرن سيزدهم هجرت مىباشد . كه از اركان دين مبين و از اعاظم مجتهدين ، فقيه محقّق ، اصولى مدقق ، محدّث ، رجالى ، مفسّر ، متبحّر ، و رياضى متمهّر ، از مفاخر شيعه و از تلامذهء شيخ محمد تقى صاحب حاشيه معالم و حاجى كرباسى ، و حجة الاسلام حاج سيد محمد باقر شفتى و ديگر اجلّاى وقت بود . و شيخ كبير ، شيخ محمد حسن بارفروش سابق الذكر نيز از تلامذهء وى بود ، او صاحب تأليفات منيفه بسيارى در فقه ، تفسير ، اصول ، اخلاق ، عقايد و حساب و رجال است . » « 3 »
1 . خلاصة البيان فى حلّ مشكلات القرآن :
اين تفسير در يك مجلد به زبان عربى و به شيوهى ادبى و لغوى است . مؤلّف به ترتيب سورههاى قرآن كريم ، از آغاز تا انجام به تفسير كلمات و آيات مشكل و متشابه پرداخته است . در بعضى از موارد از روايات و احاديث نيز بهره گرفته است . مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى ، كه اين تفسير را مشاهده نموده است ، آن را ستوده و در الذريعة مىنويسد ، تفسيرى نيكو است .
مؤلف محترم اغلب مشكلات هر سوره را از الفاتحه تا الناس ، شرح نموده ، و مهارت و تبحر او در لغت و ادب به روشنى نمايان است . نسخهء اصل به خط مؤلف جزء مخطوطات شيخ محمد سماوى در نجف بود ، كه اين كتابخانه متفرّق گرديد . و قسمتى از كتب خطى آن به كتابخانه عمومى آية اللّه
هامش
( 1 ) التراث العربى فى مكتبة آية اللّه المرعشى ، ج 2 ، ص 77 .
( 2 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 558 ؛ الذريعة ، ج 21 ، ص 62 - 61 ؛ معجم الدراسات القرآنية ، ص 272 .
( 3 ) ريحانة الادب ، ج 6 ، ص 365 - 366 ؛ الذريعة ، ج 7 ، ص 216 ، كد معرفى 1046 و ج 20 ، ص 188 ، كد معرّفى 2518 - التراث العربى فى مكتبة آيتاللّه مرعشى نجفى ، ج 2 ، ص 77 - الكواكب المنتشره ، ص 705 ، تهران انتشارات دانشگاه 1372 شمسى - دايرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 558 ، تهران چاپ اول 1373 .