كنز هشتم : در بيان پارهاى از آيات قرآن كريم است ، كه دلالت بر امر ولايت و امامت دارد ، و اشارهاى نيز به فضائل اهل بيت ( ع ) ، و سرّ ارشاد به امر ولايت را بيان مىكنند .
كنز نهم : در بيان برخى از تأويلاتى است ، كه هرگز نبايد از آنها غفلت كرد . چنان كه بر پايهء باطن الفاظ و خطاباتى كه در خصوص ائمه ( ع ) ، و دشمنان اهل البيت وارد شده است ، استفاده مىگردد ، كه كافر را به كفر به ولايت و نفاق منافقين ، تأويل كردهاند .
كنز دهم : در بيان روش حدّ وسطى است ، كه همواره بايد در تفسير قرآن كريم رعايت شود ، و آن عبارت است ، از دورى از افراط و تفريط در بيان آيات الهى و گزينش حدّ اعتدال .
كنز يازدهم : در بيان مواردى است ، كه تأويل و تفسير آياتى در غير مورد خود بيان شده است . سپس كلمات غريب و متشابه را توضيح داده است . اين كنز از مفصّلترين بخشهاى كتاب ( حدود 200 صفحه ) ، مىباشد .
كنز دوازدهم : اين كنز ، آخرين فصل اين تفسير ، شامل تأويل و تفسير حروف مقطّعهء فواتح بعضى از سورههاى مباركهء قرآن كريم است ، كه از « الم » آغاز و تا « ن » ادامه يافته است .
* آغاز و انجام آن
« الحمد للّه الكبير المتعال ، ذى العزّ و الجلال ، جلّ شأن من قال في شأنه هو اللّه الذى لا إله الا هو ، عالم الغيب . . . . » . . . و قد تمّ كتاب معدن الانوار و مشكاة الاسرار ، على يد مؤلفه الراجي الى رحمة ربه ، محمد صالح بن محمد القزوينى ، فى البلدة المقدسة كربلاء ، فى شهر محرم الحرام سنة سبعين بعد الالف و المائتين ، و الحمد للّه اولا و آخرا و ظاهرا و باطنا .
قابل ذكر است ، مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى ، نسخهاى از اين تفسير را نزد سبط مؤلّف ، آية اللّه شيخ ميرزا ابو تراب شهيدى در تهران ، مشاهده كرده ، و در الذّريعة به معرّفى آن پرداخته است . « 1 »
اين مقدمه به تاريخ 1270 ه . ق ، ماه محرّم در كربلا به پايان رسيده است . « 2 »
يك دوره از نسخهء اصل به خطّ مؤلّف در كتابخانه وقفى وى ، در كربلا موجود است . « 3 »
3 . مفتاح الجنان فى حل رموز القرآن :
نسخه موجود جلد پنجم كتاب و از سوره شعرا تا پايان سوره فاطر مىباشد . « 4 »
مؤلّف تفسيرى مفصّلتر به نام « بحر العرفان و معدن الايمان » ، در هفده جلد نگاشته بود ، ولى چون به تفصيل انجاميده و مطالعه آن به درازا مىكشيد ، آن را در اين كتاب مختصر نموده و خود را مقيّد ساخته است ، كه فقط آنچه از معصومين ( ع ) در تفسير روايت شده است ، استفاده كند .
* آغاز و انجام آن
« الحمد للّه رب العالمين . . . انّى لما فرغت من كتابى الكبير فى التفسير الموسوم ببحر العرفان و معدن الايمان وجدته قد كبر حجمه . . . . » « 5 » قل عنى به الاوسط انه شر عن تقدّمه و نحن تلاه .
هامش
( 1 ) الذريعة ، ج 21 ، ص 325 ، بيروت ، دار الاضواء - مجلهء بينات ، سال دوم ، شماره 8 ، ص 31 ، شماره 3 ، سال سوم ، ص 167 - 164 ، مقالهى آقاى عبد الحسين شهيدى صالحى .
( 2 ) مركز نگهدارى ، كتابخانه آية اللّه مرعشى نجفى ، ج 8 ، ص 370 ، تحت شماره 3141 .
( 3 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 554 به نقل از منابع :
احسن الوديعة ، ج 1 ، ص 35 - الاعلام ، ج 6 ، ص 164 ، اعيان الشيعة ، ج 9 ، ص 367 ، مستدركات اعيان الشيعة ، ج 2 ، ص 300 ، ريحانة الادب ، ج 1 ، ص 248 ، الذريعة ، ج 18 ، ص 159 ، الفوائد الرضوية ، ص 210 ، معجم المصنفات القرآن الكريم ، ج 2 ، ص 215 معجم الدراسات القرآنية عند شيعه الامامية ، ص 247 ، معجم المؤلفين ، ص 10 ، ج 87 ، هدية العارفين ، ج 2 ، ص 377 ، نجوم السماء ، ص 415 .
( 4 ) الذريعة ، ج 7 ، ص 23 - 24 ، كد معرفى 2428 .
( 5 ) فهرست كتابخانه مرعشى ، ج 12 ، ص 18 ، كد معرفى 4418 .