اين تفسير در 204 صفحه ، سطرى 21 * 15 نسخه نگاشته شده است . « 1 »
4 . بحر العرفان و معدن الايمان :
اين تفسير ، در 17 مجلد ، به التفسير الكبير شهرت دارد ، كه جلد اول آن شامل سه حزب تا سوره آل عمران است ، در سال 1379 ه . ق ، با مقدمه و تحقيق استاد عبد الحسين شهيدى صالحى ، در نجف ، به چاپ رسيده است . نسخههاى متعددى از اين تفسير موجود است ، از آن ميان نسخهاى به خط مؤلّف نزد محقق نامبرده و نسخههايى در كتابخانهء آستان قدس رضوى ، شماره 8404 ، و در كتابخانه آية اللّه مرعشى و در كتابخانه ملك ، محفوظ مىباشد .
* صاحب ايضاح المكنون مىنويسد
تفسير برغانى تأليف محمد صالح بن محمد طهرانى شيعى ، در هفت مجلّد در يكى از تفاسير شيعه مىباشد .
او برادر مرحوم ملا محمد تقى برغانى « 2 » معروف به شهيد ثالث است ، كه بوسيلهء فرقه ضاله بهائى ، طبق دستور قرة العين و اعوان او ، در مسجد در حال سجده كشته شد .
متوسط آن در 9 جلد كوچك نيز عرضه شده است .
* صاحب ريحانة الادب مىنويسد
« او از علماى اماميّه ، بسيار عابد و زاهد در اخبار دينيه متتبّع بود ، او از شاگردان صاحب رياض ، و سيد مجاهد و پيوسته مشغول مطالعه و تدريس و تأليف بود . در امر به معروف و نهى از منكر سعى و جدّ بليغ داشت ، او در نشر و ترويج مراسم عزادارى و قصهء جانسوز كربلا ، سعى تمام و كوشش بسيار داشت .
* آثار و تأليفات
1 . اعمال السنّة ، 2 . اعمال شش ماه ، 3 . بحر العرفان و معدن الايمان فى تفسير القرآن ، كه هفده مجلد است ؛ 4 . تفسير صغير ، در يك مجلد ، 5 . تفسير بسيط ، در دو مجلد . 6 . غنيمة المعاد فى شرح الارشاد ، ( در 24 مجلد ) ، 7 . مخزن البكاء در مقاتل و مراثى ، 8 . مسالك در شرح ارشاد ، 9 . معدن البكاء فارسى ، 10 . منبع البكاء عربى ، او در كربلا بالاى سر حضرت سيد الشهداء ، ( ع ) در حال دعا از دنيا رفت » .
در التراث العربى آمده است :
بحر العرفان و معدن الايمان تفسير جامع بزرگى است كه در 17 مجلّد قرار گرفته است ، و مؤلّف در آن به معانى ظاهرى و باطنى آيات توجّه داشته است ، برحسب آنچه در احاديث اهل بيت ( ع ) آمده است ، پس از هر آيه آنچه از روايات در آن باره آمده است نقل مىكند ، سپس تحت عناوين مختلف مانند : لغت اعراب ، نزول معنى قرائت وارد مىسازد ، در استناد به احاديث به مرحله طغيان رسيده است . مجلّد نخستين آن در سال 1255 ه . ق ، پايان پذيرفته است .
* آغاز آن
« الحمد للّه الذى نزّل على عبده الكتاب وسيلة للعالمين بشيرا و نذيرا و بيّن فيه لاولى الالباب تبيان كل شىء . »
اين تفسير تحت كدهاى 5073 و 5074 ، در فهرست نسخههاى كتابخانه آقاى مرعشى ، معرّفى گرديده است . « 3 »
هامش
( 1 ) فهرست كتابخانه آيتاللّه مرعشى نجفى ، ج 6 ، ص 51 - 50 ، ص 2042 .
( 2 ) برغان ، يكى از روستاهاى اطراف كرج مىباشد .
( 3 ) التراث العربى ، ج 1 ، ص 376 .