بخش نخستين اين تفسير تحت عنوان « تفسير برغانى » ، در نجف اشرف ، به چاپ رسيده است .
نام كامل تفسير برغانى ، « بحر العرفان و معدن الايمان فى تفسير القرآن » ، مىباشد .
تفسير مفصّلى است ، بر قرآن مجيد در هفده جلد كه جلد آخر آن به سال 1266 ه . ق ، به انجام رسيده است .
* مراكز نگهدارى
كربلا - نسخهء خطّى متعلّق به آقا بزرگ تهرانى ، ( ج 3 الذريعة ، ص 42 ) .
تهران : ملك شماره 236 ، ج 12 ، سوره بيست و چهارم - آغاز سىام ( منزوى 1 ، ص 7 شماره 55 تهران ملك شماره 237 ، ج 13 ، دنباله شماره پيشين ( سوره سىام - آغاز سى و هشتم ) ( منزوى 1 ، ص 7 ، شماره 54 ، نجف نسخهء متعلّق به محمد على خوانسارى ج 17 ، ( ذريعه 3 ، ص 41 ، سطرهاى 21 و 22 ، كربلا نسخه متعلّق به شيخ عبد الحسين تهرانى جلد 17 ( ذريعه ، ج 3 ، ص 41 - 42 . » « 1 »
2 . تفسير حاج ملا صالح برغانى تفسير كوچكى است ، كه در يك مجلّد قرار گرفته است .
3 . تفسير متوسط او در 9 مجلّد قرار دارد . « 2 »
5 . اسرار القرآن :
كتابى است ، منظوم از مفسرين عاليقدر شيعه در دو جلد بزرگ ، جلد اول آن شامل 22 سورهء قرآن مجيد از سوره فاتحه تا سوره حجّ در بيست و نه هزار سطر مؤلّف در ديباچه تفسير خود تصريح مىكند ، كه اين تفسير تلخيصى از تفسير وسيط او بنام « مفتاح الجنان فى حلّ رموز القرآن » ، است ، كه جلد اوّل آن در نجف اشرف در سال 1379 ه . ق ، تحت عنوان « تفسير البرغانى » به چاپ رسيده است . جلد دوّم آن شامل تفسير 92 سوره از « مؤمنون » تا آخر قرآن در 32500 سطر مىباشد . نسخه خط . . . در كتابخانه نوهء وى عبد الحسين شهيدى صالحى ، در قزوين ، موجود مىباشد ، و جلد اوّل زير چاپ مىباشد . » « 3 »
پس تفاسير ارزشمند او به اين ترتيب مىباشند :
1 . كنز العرفان فى تفسير القرآن در 27 جلد .
2 . بحر العرفان و معدن الايمان در 17 جلد .
3 . مفتاح الجنان فى حل رموز القرآن در 8 جلد .
4 . مصباح الجنان لإيضاح اسرار القرآن در 2 جلد .
5 . معدن الأيمان و مشكاة الاسرار در 1 جلد .
افزون بر آنها چند اثر ديگر در علوم قرآن و فضائل امير المؤمنين ( ع ) .
577 . نثر اللّئالى اردكانى [ زنده 1272 ه . ق ]
مؤلّف آن مولى محمد علىّ بن نعمت اللّه اردكانى ، يكى از اعلام قرآنى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در مورد تفسير و مفسّر آن مىنويسد :
« نثر اللئالى در تفسير غرائب قرآن برحسب ترتيب سورهها تأليف محمد علىّ بن نعمة اللّه اردكانى ، مىباشد ، كه در آن كتاب از تفسير الصّافى ، مرحوم فيض كاشانى ، فراوان نقل مىنمايد ، نسخهاى از اين كتاب پيش نوهء وى نيز موجود مىباشد ، كه حاج ملا حسن بن محمد ابراهيم بن عبد الغفور يزدى ابو الزوجة مرحوم آية اللّه سيد
هامش
( 1 ) ادبيات استورى ، ص 228 - 227 .
( 2 ) الذريعة ، ج 4 ، ص 278 .
( 3 ) ايضاح المكنون ، ج 1 ، ص 304 ؛ مفسّران شيعه ، دكتر شفيعى ، ص 180 ؛ ريحانة الادب ، ج 1 ، ص 248 ؛ حول القرآن از انتشارات دار القرآن الكريم آية اللّه گلپايگانى ، ص 17 - 125 ؛ دائرةالمعارف تشيع ، ج 2 ، ص 139 ؛ دانشنامهء قرآن ج 1 ، ص 367 و 368 از عبد الحسين شهيدى صالحى مستدركات اعيان الشيعة ج 2 ، ص 300 - 305 ؛ مكارم الآثار ج 5 ، ص 1707 و . . . .