570 . تفسير ملّا عبد الخالق يزدى [ م 1268 ق ]
مؤلّف آن ، عالم بارع ملا عبد الخالق بن عبد الرحيم يزدى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
اثر قرآنى او پيرامون آيه شريفه :
« نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَكُمْ ، وَ نِساءَنا وَ نِساءَكُمْ ، وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَكُمْ »
( آل عمران ، آيهء 61 ) مىباشد ، و توضيح اين معنا كه آيا مقصود معناى حقيقى ، يا مجازى آن مىباشد . او خواسته است ، با استفاده از اقوال متكلّمين و مفسرين پاسخى به پرسش ميرزا محمد حسين حائرى ، داده باشد . اين كتاب كه در تاريخ ، 25 ربيع الثانى 1266 ه . ق ، به هنگام عزم به زيارت عتبات عاليات به پايان رسيده است ، در ضمن مجموعهاى قرار گرفته است ، و در كتابخانه آيتاللّه مرعشى ، در قم ، نگهدارى مىشود ، و در فهرست نسخههاى خطى آن ، معرّفى شده است . « 1 »
571 . غنائم العارفين برغانى [ م 1269 ق ]
مؤلّف آن مرحوم ملا محمد علىّ بن محمد برغانى قزوينى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
تفسير فوق ، تفسير مفصّلى است ، كه با استناد به احاديث اهل بيت ( ع ) تأليف يافته است ، و رموز مخصوصى را براى پيدا كردن منابع و مصادر به كار برده است . در اين تفسير تمايل فراوانى به روش شيخيّه و نقل اقوال شيخ احمد احسائى به عنوان « قطب العارفين ، نشان داده شده است ، و مؤلّف مدّعى است ، كه ظاهر و باطن و باطن باطن آيات اين تفسير ، بيان اسرار آنها بازگو شده است ، نسخهء موجوده در كتابخانه آية اللّه مرعشى ، مشتمل بر مقدّمه كتاب در 12 فصل و تفسير سوره فاتحه مىباشد . »
* آغاز آن
« الحمد للّه الذى دلّ على ذاته بذاته و على رسوله برسالته و على اولى الامر بالأمر بالمعروف و النهى عن المنكر . »
اين رساله در 105 برگ 30 سانتى 29 * 20 تحت كد 9149 ، در فهرست كتابخانه آية اللّه مرعشى ، معرفى شده است . « 2 »
* گفتار تفصيلى آقاى شهيدى صالحى
حفيد مؤلّف ، دانشمند محترم آقاى عبد الحسين شهيدى صالحى ، در مجله بيّنات گفتار مفصلى پيرامون اين تفسير دارند ، كه با كسب اجازه با اندك تصرّف به نقل و بازگويى آن پرداخته مىشود . وى مىنويسد : « غنائم العارفين فى تفسير القرآن المبين اثر شيخ محمد على يا ملّا على برغانى قزوينى ، فرزند شيخ ملا محمّد ملائكة بن شيخ محمد تقى بن شيخ محمد جعفر بن شيخ محمد كاظم ، از علماء و عرفاى شيعه و مفسّران اماميّه و از نوابغ علمى ، قرن سيزدهم هجرى مىباشد . »
او در زادگاه خود « برغان » ، مقدمات متداول و فنون ادب را نزد پدرش فراگرفت ، و در اوايل زندگى خويش ، قرآن كريم و نهج البلاغة را حفظ كرد . آنگاه سطوح عالى را نزد دو برادر بزرگتر خويش شهيد ثالث ، ( مستشهد 1263 ه . ق ) ، و شيخ ملا محمد صالح برغانى حايرى ، ( متوفى 1271 ه . ق ) ، تلمذ كرد . بعد رهسپار اصفهان گشت ، و فلسفه را از حوزهء درس ملا على نوري ، ( متوفى 1246 ه . ق ) ، تلمّذ نمود . سپس راهى عتبات عاليه عراق گرديد ، و در كربلاى معلى ، محضر آقا باقر وحيد بهبهانى ، ( متوفّى 1205 ه . ق ) ، را درك كرد ، و از حوزهء درس
هامش
- ص 430 - 431 .
( 1 ) فهرست نسخههاى خطى ، ج 18 ، ص 324 - كتابنامه بزرگ قرآن كريم ، ج 2 ، ص 605 .
( 2 ) فهرست نسخههاى خطى ، ج 1 ، ص 287 - 277 .