الواجب » ، مىباشد . شرح حال او در طرائق الحقائق ، آمده است ، او از شاگردان حاج حسن قزوينى ، صاحب « رياض الشهادة » مىباشد ، تفسير او به نام « بسمل » معروف و تفسير ديگرى بنام حقيقة العرفان و تأليف ديگرى به نام « اندرزنامه » ، دارد .
565 . تفسير موسوى [ م 1263 ه . ق ]
مؤلّف آن سيد محمد حسن بن محمد تقى موسوى اصفهانى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . اين تفسير شريف كه پيرامون آيه شريفه
« وَ قِيلَ يا أَرْضُ ابْلَعِي ماءَكِ »
( سورهء هود ، آيهء 44 ) تأليف شده است . نوهء مؤلّف آقاى سيد مصلح الدّين بن سيد شهاب الدّين بن سيد محمد حسن مىگويد :
« جدّ بزرگوارش اين تفسير را به نام حاج ميرزا آغاسى ، وزير معروف قاجاريّه تأليف و تدوين نموده است . « 1 » شايد مناسبت اين امر علاوه بر مقام وزارتى ، علاقه و اشتياق وزير نامبرده ، به مسئله آب و حفّارى چاه و ايجاد قنوات بوده است ، كه در اين مسئله شهرت داشت . و داستان او با مقنّى معروف ، و ضرب المثل مىباشد ، كه مقنّى ناميد از آب گفته بود « اگر بر ما هم آب نداشته باشد ، بر تو كه نان دارد . . . »
566 . تفسير شيخ ابو طالب [ م 1264 ه . ق ]
مؤلّف محترم آن عالم وارسته ، شيخ ابو طالب ، يكى از اعيان قرن سيزدهم هجرى مىباشد . تفسير « الياقوت و المرجان » گزارش گونهاى است ، از سوره يوسف و داستانهاى بسيارى از انبياء و اولياء در يك مقدمه و چهارده مقاله و يك خاتمه و در هر مقاله قطعهاى ، از سوره را تفسير نموده است .
* آغاز و انجام آن
« حمد بىحد و احصاء ، مخصوص بارگاه كريمى است ، كه گلشن حسن را با لطف عميم سيراب نمود . » « شاهزاده از خواب بيدار شد ، همه را شنيده ، پس اختر را به عزّت و احترام نگاه مىداشتند . نسخ عناوين دينى و حاشيه شگرف آيهها نوشته و در حاشيه صفحه پنجم اشعارى است ، كه به تاريخ 16 ، صفحه 1264 ، نوشته شده است . » « 2 »
* مركز نگهدارى
قم ، كتابخانه عمومى آية اللّه العظمى گلپايگانى .
567 . تا 568 . رسائل تفسيرى تنكابنى [ تحرير 1268 ه . ق ]
مؤلّف آنها سيد محمد مهدى بن محمد جعفر موسوى تنكابنى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
در فهرست كتابخانه عمومى ، آية اللّه مرعشى ، سه رساله تفسيرى به نام ايشان ثبت شده است :
[ رساله تفسيرى ]
1 . تفسير بسمله :
در اين تفسير كه پس از دومرتبه تفسير سوره توحيد نگاشته شده است ، فضائل و اسرار و رموز و فضيلت قرائت اين آيه شريفه بيان شده است ، و اثبات مىشود ، كه بسم اللّه ، جزء هر سورهى قرآن مىباشد ، و ترك آن موجب بطلان نماز ، مىگردد ، و با عناوين نور ، نور مطالب آن شروع مىگردد .
* آغاز آن
« الحمد للّه الذى جعل مفتتح كتبه المنزلة و مبتدئها : بسم اللّه الرحمن الرحيم و الصّلاة و السلام على محمد الّذى جعله مختتم الصحف و مبتدئها . . . . »
2 . تفسير سورهء الإخلاص :
هامش
( 1 ) الذريعة ج 26 ، ص 216 ، كد معرّفى 1093 .
( 2 ) فهرست نسخههاى خطى كتابخانه عمومى آية اللّه العظمى گلپايگانى به قلم آقاى استادى ج 49 ، ص 155 .