تفسيرى كه مؤلّف بر اين سوره مباركه نگاشته است ، در اين تفسير كه منبع آن احاديث شريفه مىباشد ، برخى از اسرار و بواطن سوره را تبيين و در پايان رواياتى در فضل سوره و ثواب قرائت ، آن نقل شده است . « 1 »
* آغاز و انجام آن
« الحمد للّه رب العالمين . . . ان هذه وريقات فى تفسير سوره التوحيد و الاخلاص على طريق الاخلاص . . . » و من قرأها ثلاث مرآت فقد قرأ تمام القرآن .
3 . تفسير الآيات :
اين رساله در جمع و تفسير برخى از آيات كريمه است ، كه در ظاهر امر با يكديگر منافى و مناقض به نظر مىرسند ، سپس راه حلّ آنها نشان داده شده است ، در اين رساله به احاديث نيز استشهاد شده است ، و به تاريخ نهم ذىالقعده 1266 ه . ق ، پايان يافته است .
* آغاز و انجام آن
« الحمد للّه رب العالمين . انّ هذه مؤلفة منيفة و مجموعة لطيفة فى كشف بعض المعضلات القرآنية . . . » و صلّى اللّه على محمد و آله أبدا و سرمدا و لعنة اللّه على اعدائهم كذلك . . . « 2 »
وى علاوه بر رسالههاى تفسيرى فوق ، كتاب ، « البرهان فى اثبات الصانع » ، دارد ، كه در سال 1267 ه . ق ، پايان پذيرفته است ، و ديگرى النّبوة است ، كه در اثبات نبوّت مطلقه و بيان نبوّت فاضله و ولايت مقيّده ، با ادلّه عقلى و نقلى تحرير داده است ، و فراغت از آن در سال 1268 ه . ق ، رخ داده است .
569 . تفسير كاتب يزدى [ نگارش 1268 ه . ق ]
مؤلّف محترم « تفسير سورهء يوسف » نويسنده گرامى محمد حسين بن احمد كاتب يزدى ، يكى از كاوشگران معارف قرآنى ، در قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
فصلنامه پژوهشهاى قرآنى در مقام معرفى اجمالى آن مىنويسد : « كتاب يادشده در 1268 ه . ق ، توسط كاتبى به نام عباس بن احمد ، در 80 برگ ، با خط نستعليق 14 سطرى ، تحرير شده ، و گويا تأليف آن ، نزديك به زمان كتابت بوده است .
* روش تفسيرى
1 . اين كتاب بر يك مقدمه و 12 فصل و يك خاتمه مترتّب شده است .
2 . در آن ، به اصل سوره و آيات توجّه نشده است ، بلكه تنها داستان حضرت يوسف ( ع ) ، از ديدگاه احاديث و روايات ، مورد نظر مؤلّف بوده و حتى آيات سوره را هم ياد نكرده است .
3 . مؤلّف تنها به جمعآورى روايات گوناگون پرداخته ، و به ذكر سند و بررسى درستى و نادرستى آن ، نقد و تحليل روايات ، كمترين توجهى نكرده ، و بسيارى از رواياتى را كه آورده است ، سست و بىپايه مىنمايد .
4 . هيچگونه بحث تفسيرى ديگرى ، چون : ذكر ديدگاههاى مفسّران ، بررسى مباحث ادبى ، لغوى و . . . در اين كتاب وجود ندارد .
5 . در جاى جاى كتاب ، به مناسبتهاى گوناگون ، ذكر مرثيه امام حسين ( ع ) صورت گرفته است .
6 . مؤلّف ، تبحّر ويژهاى در زمينههاى تفسير و ادب و . . . نشان نداده ، ولى در گردآورى روايات تلاش بسيارى ، داشته است . « 3 »
هامش
( 1 ) فهرست نسخههاى خطى ، ج 15 ، ص 95 .
( 2 ) فهرست نسخههاى خطى ، ج 15 ، ص 96 - 93 ؛ التراث العربى ، ج 2 ، ص 79 و ج 3 ، ص 185 .
( 3 ) فصلنامه پژوهشهاى قرآنى ، سال دوم ، شماره 6 - 5 ، -