حاج ملا محمد جعفر بن سيف الدّين استرآبادى تهرانى ، معروف به « شريعتمدار » ، يكى از اعيان فقهى و تفسيرى پركار قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
* شرح حال اجمالى
مؤلّف آن يكى از اكابر علماء اماميّه و يكى از نويسندگان دانشمند ، در اين قرن مىباشد .
ايشان در ( نوكنده ) از آبادىهاى بخش انزان از توابع استرآباد ، در سال 1198 ه . ق ، به دنيا آمد ، والد محترم ايشان يكى از اتقياء و نيكوكاران منطقه بود ، او مدتى در ولايت خود سپس به عتبات عاليات به دنبال تحصيل علم و تعقيب مسائل علمى مسافرت نمود در درس آية اللّه سيد على ، صاحب رياض حضور پيدا نمود ، و تقريرات درس استاد را به نام « ملاذ الأوتاد فى تقرير الاستاد » ، در اصول نگاشت . فتحعلى شاه قاجار او را خواست ، تا به تهران برگردد ، او نيز اجابت نمود به تهران بازگشت ، مشغول تدريس و تعليم طلّاب و محصلين گرديد . و در خلال اين ايّام تعدادى از حوزهء درس او فارغ التحصيل گرديدند كه علّامه سيد نصر اللّه استرآبادى نزيل طهران ، ميرزا محمد اندرمانى تهرانى ، مولى جعفر بن محمد طاهر سورى ، و ديگران از آن دسته مىباشند . از ايشان چند پسر جليل القدر و تعدادى آثار ارزشمند تأليفى در زمينهء فقه ، اصول ، حديث ، كلام ، هيئت ، نجوم ، فلكيّات ، ادبيات ، اخلاق ، خطابه ، وعظ ، ادعيه و زيارات ، باقى مانده است ، كه يكى از آنها در زمينه تفسير كتاب فوق ، « دلائل المرام فى تفسير آيات الاحكام » ، مىباشد ، كه متأسفانه به اتمام نرسيده است ، و ناقص مىباشد . . . » « 1 »
از اين فقيه نامدار تفاسير متعدد و فعاليتهاى متنوعى پيرامون قرآن مجيد انجام پذيرفته است ، كه به اسامى تعدادى از آنها اشاره مىگردد . او داراى 5 نوع تفسير مىباشد ، كه به اسامى آنها اشاره مىگردد :
[ آثار تفسيرى ]
1 . سلك البيان فى كشف مشكلات القرآن :
اين تفسير چنان كه از نامش پيداست ، پيرامون كشف معضلات و آيات مشكله مىباشد ، و مىتوان تفسير متشابهات ناميد .
2 . مظاهر الاسرار فى بيان وجوه اعجاز كلام الجبار :
اين تفسير از سوره فاتحه و كمى پس از آن مىباشد ، و در 12 هزار سطر قرار گرفته است ، آنچنانكه در روضات آن را برخى از فرزندان وى آورده است ، پسرش در مبدأ الآمال گويد ناتمام است ، اين تفسير ، در كتابخانه مدرسه سپهسالار ، يافت مىشود .
آغاز آن الحمد للّه رب العالمين ، مىباشد ، و تاريخ كتابت آن 1231 ه . ق ، مىباشد . « 2 »
3 . حاشيه بر تفسير بيضاوى :
صاحب الذريعة ، مىنويسد : « فرزند مرحوم ملا محمد جعفر استرآبادى ، در كتاب « مظاهر الآثار » ، وجود چنين حاشيهاى را خبر داده است . « 3 »
مرحوم حاج آقا بزرگ ، اظهار مىدارد : « يك جلد از تفسيرش را در كتابخانه سيد محمد بن سيد محمد كاظم يزدى ، صاحب العروة الوثقى ، ديده است ، و علاوه بر آن ، كار قرآنى ديگرى به نام ، « مظاهر الأسرار فى بيان وجوه اعجاز كلام الجبّار » ، دارد ، كه در كتابخانه مدرسه عالى شهيد مطهرى ( سپهسالار سابق ) ، نسخهاى از آن موجود مىباشد ، تفسير حاشيه بر انوار التنزيل ، شامل تفسير آيات سوره كهف تا پايان احزاب مىباشد ، و تاريخ نگارش آن 1261 ه . ق ، مىباشد و ظاهر آنست ، كه آن غير از تفسير مظاهر الأسرار باشد كه ناتمام مانده است ، و تنها تفسير سوره فاتحه ، در آن آمده است ، و اندكى از
هامش
( 1 ) الذريعة ج 1 ، ص 41 و ج 8 ، ص 252 .
( 2 ) معجم مؤلفى الشيعة ، ص 25 .
( 3 ) الذريعة ، ج 6 ، ص 41 ، كد معرّفى 195 .