شرح حال حاج ميرزا احمد پدر مفسّر و حاج ميرزا باقر برادر وى و حاج ميرزا جعفر و حاج ميرزا حسن برادران ديگر او و بالاخره فرزند مجتهد وى مرحوم حاج ميرزا مصطفى و اخيرا فرزند عالم و دانشمند وى مرحوم حاج ميرزا عبد اللّه مجتهدى را بازگو مىنمايد آنگاه به شرح حال تفصيلى مرحوم حاج ميرزا جواد آقا مجتهد ، مىپردازد ، سپس در شرح حال حاج ميرزا لطفعلى بن احمد بن لطفعلى گويد : « شرح حال او را به عنوان « تبريزى » ، نگارش دادهايم ، وى علاوه بر مؤلّفات مذكوره تفسيرى هم داشته ، در دو مجلّد بزرگ كه از اواسط قرآن مجيد تا ربع آخر آن و در اغلب مواقع متعرّض مطالب كلاميّه شده است ، اجتهاد او مورد تصديق والد معظّم خود بوده است . » « 1 »
و در ذيل كلمه « تبريزى » ، مىنويسد : « حاجى ميرزا لطفعلى بن ميرزا احمد بن لطفعلى بن محمد صادق تبريزى مغانى از اكابر علماى طراز اوّل تبريز مىباشد ، كه از صاحب رياض و پدر خود حاج ميرزا احمد مجتهد معروف تبريزى اخذ مراتب علميّه نمود ، بعد از ارتقاء به مقامات شايسته از نجف به آذربايجان مراجعت و امامت جمعه به دو مفوّض گرديد ، وى داراى تأليفات طريفه مىباشد . »
1 . اوثق الوسائل فى شرح رياض المسائل كه تا مبحث تيمّم مىباشد .
2 . الزكاة .
3 . شرح قصيدهء كعب بن زهير در شأن و مقام حضرت رسالت ( ص ) كه مطلع آن « بانت سعاد و قلبى اليوم مبتول » . ( كه در سال 1274 ه . ق ، در ايران همراه با كتاب سامى مىدانى چاپ سنگى شده است ) .
4 . ملاذ الداعى در اخلاق و مواعظ به پارسى او سه سال پيش از وفات پدرش در سال 1262 ه . ق ، با دو برادر ديگرش ميرزا رضا و حاج ميرزا جعفر در وباى عمومى بدرود حيات گفتند ، حاج ميرزا جعفر فرزندى داشت ، بنام حاج ميرزا موسى كه عالمى بود ، فقيه اصولى از شاگردان شيخ مرتضى انصارى و حاج سيد حسين كوهكمرى ، و از تأليفات او است ، اوثق الوسائل فى شرح الرسائل و حاشيه قوانين او در سال 1370 ه . ق ، در تبريز وفات يافت . « 2 »
نگارنده نيز در جلد اوّل مفاخر پنج جلدى آذربايجان شرح حال او و ديگر افراد خاندان فضيلتپرور مجتهدى را به تفصيل آورده است كه طالبان تفصيل مىتوانند به آن كتاب مراجعه فرمايند .
559 . تفسير لاهيجى [ زنده در ، 1263 ق ]
مؤلّف آن مولى محمد بن محمد باقر ، ملقّب به نواب لاهيجى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . او كه فرزند محمد باقر نويسنده تفسير « تحفة الخاقان » ، مىباشد ، تفسير عارفانهاى پيرامون آيه شريفه ،
« وَ بَشِّرِ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ »
( سوره بقره آيه 25 ) مىباشد ، كه به نام « اسرار القلوب فى اوصاف المحبوب » ، ناميده است . گرچه برخى براى وى دو تفسير قائل شدهاند ، كه به نظر بعيد مىرسد .
* محل نگهدارى
اين تفسير در كتابخانه ملّى ، ج 2 ، ص 183 ، تحت شماره 3 / 682 ، نوشته 1263 ه . ق ، به خامهء نگارندهاش موجود است . « 3 »
560 . تا 561 . تفاسير ، شريعتمدار [ م 1263 ق ]
مؤلّف آنها عالم بزرگوار و مجتهد عالىمقام مرحوم
هامش
( 1 ) ريحانة الادب ، ج 5 ، ص 183 - 176 .
( 2 ) ريحانة الادب ، ج 1 ، ص 325 - مفاخر آذربايجان ، ج 1 ، ص 184 .
( 3 ) ادبيات فارسى بر مبناى استورى ( منزوى ) ، ص 225 .