است ، كه مفسّران ظاهربين به آن نرسيدهاند » . اين تفسير در سفر حجّ در بيستسالگى سيّد رشتى انجام پذيرفته است ، وى نخست در ظواهر هركدام از كلمات ، بحث و گفتگو مىنمايد ، آنگاه با گرايش باطنى و رمزى به آن مىپردازد .
* آغاز آن
« الحمد للّه الذى اخلى أفئدة العارفين لتجلّيات ظهوره و أنار قلوب السالكين لإشراق نوره . . . »
اين تفسير در فهرست كتابخانه آية اللّه مرعشى ، [ تحت كد 6683 ] ، معرّفى گرديده است ، و نسخه موجود در عصر خود مؤلّف تهيّه و تنظيم و مقابلهء آن در پايان شعبان 1254 ه . ق ، پايان پذيرفته است . « 1 »
2 . تفسير الحمد و البسملة :
البتّه ايشان علاوه بر تفسير فوق ، كتاب تفسير گونهء ديگرى ، به نامه « بعض اسرار البسملة و الحمد » نيز دارد ، كه در پاسخ ملّا محمد على جدلى ، نگاشته است . « 2 »
3 . تفسير رساله يوميّه :
رساله يوميّه يك رساله تفسيرى ديگرى است ، كه در پاسخ سؤالات قرآنى سيد محمود شكرى آلوسى بغدادى ، پيرامون خلقت آيات زمين و آسمان ، در چهار روز و خلقت ديگر موجودات در چهار روز ديگر كه مجموعا 8 روز مىشود ، و بين آيات ديگرى كه مىفرمايد ، خلقت آنها در 6 روز بوده است ؛ نگاشتهاند .
* آغاز آن
« الحمد للّه الذى ابتدع السنّة لظهور التمام و بروز الكامل فى التمام فخلق السموات و الارض و ما بينهما . . . . » « 3 »
اين رساله تحت كد 2087 ، به خط عليّ بن رحيم ، به سال 1256 ه . ق ، به رشته تحرير آمده است . « 4 »
554 . البضاعة المزجاة هندى [ م 1259 ق ]
مؤلّف آن ، عالم جليل ابراهيم بن محمد تقى بن حسين بن دلدار على سيد العلماء نقوى لكنهوئى نصيرآبادى ، يكى از اعلام تفسيرى شيعه ، در قرن سيزدهم هجرى مىباشد . تفسير فوق پيرامون سوره شريفه يوسف ، مىباشد . « 5 » البتّه پيرامون سوره فوق به علت فوائد تربيتى و نكات عبرتآميز اخلاقى كه دارد ، تاكنون تفاسير متعدّدى از سوى مفسّرين عامّه و خاصّ ترتيب يافته است ، و يقينا اين تفسير نخستين آنها نيست و آخرين آنها نيز نخواهد بود .
555 . تقريب الأفهام كنتورى [ م 1260 ق ]
مؤلّف آن ، مفتى بزرگ هندوستان سيد محمد قلى بن محمد حسين بن حامد حسين بن زين العابدين موسوى نيشابورى كنتورى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . او يكى از علماى سرشناس هندوستان ، عالم وارسته و خوشبيان ، و خوشتقرير و متتبّع ، از شاگردان سيّد دلدار علىّ بن محمّد معين نصيرآبادى ، مىباشد ، او در مناظره و مباحثه چيرهدست و ماهر بوده است ، و در مقام ردّ مخالفين آمادگيهائى پيدا كرده بود ، كه خوب به وظيفهء خويش قيام مىورزيد . مرحوم علّامه سيد محسن امين در اعيان الشيعة به او مدح و ثناء فراوان
هامش
( 1 ) التراث العربى ، ج 2 ، ص 73 .
( 2 ) فهرست كتب الشيخية ، ص 204 - كتابنامه بزرگ ، ج 3 ، ص 1029 .
( 3 ) فهرست ، ج 3 ، ص 271 ، كد 1094 .
( 4 ) التراث العربى ، ج 2 ، ص 118 .
( 5 ) دائرةالمعارف سيّاح ، ج 3 ، ص 1647 ؛ دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ، ص 532 - 531 ؛ لغتنامه دهخدا ، ج 47 ، ص 715 ؛ معجم المؤلفين ، ج 1 ، ص 89 - 90 .