541 . احسن القصص سپهسالار [ تأليف 1250 ه . ق ]
مؤلّف آن ، احمد بن ابى الفتح بن ابى جعفر شريف حائرى اصفهانى ، معروف به « سپهسالار » ، يكى از كاوشگران معارف قرآنى ، در قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
تفسير او پيرامون قصص و داستانهاى قرآن كريم مىباشد ، و اين اثر را از روى « تحفة الأبرار » ، در سال 1250 ه . ق ، جهت ميرزا فرج اللّه اردلان وزير كردستان ، نوشته و إتحاف نموده است . و در آن نكاتى را پيرامون تاريخ هند و تسلّط انگليسيها بر آن كشور ، افزوده است .
اين اثر در كتابخانه مشهد رضوى ، تحت شماره 104 و كتابخانه ملك ، تحت شمارههاى 3941 و 4074 ، و كتابخانه سپهسالار ، تحت شماره 7219 ، و كتابخانه مجلس تحت شماره 5603 ، و ديگر كتابخانههاى ايران ، مانند كتابخانه ملى تبريز و باز آكادمى علوم لنينگراد و كتابخانه ملى فارس شيراز و كتابخانه آية اللّه الحكيم ، در نجف موجود مىباشد . « 1 »
542 . تفسير بابا طبيب [ تأليف 1251 ه . ق ]
ملك الأطبّاء حكيم ميرزا محمد تقى ، معروف به حاج ميرزا بابا يا حاجى آقا بابا مشهور ، از بزرگان عالم طبابت مىباشد ، درعينحال از مفسّران آيات الهيّه به خصوص آيات فلكى و نجومى قرآن مجيد ، مىباشد و به همين مناسبت نام تفسير او « رسالهء سماويّه » ، موسوم مىباشد .
مؤلّف محترم آن ، از اوايل تا اواسط قرن سيزدهم ، به عنوان طبيب مخصوص خاندان قاجار شناخته شده است ، و سلاطين قاجار : فتحعلى ، محمد شاه ، و ناصر الدّين شاه طبابت او را درك كرده و بهره بردهاند ، او در عالم طبابت ، دم مسيحائى داشته است ، و در كاربرد طبابت روش بقراط را پيش مىگرفت ، و آن شناختن زمينههاى مرض بود . او معالجات جديد فرهنگى را قبول نداشت ، و استعمال داروهاى شيميائى را مضرّ مىدانست .
* آثار و تأليفات
او فرد محقّق و تلاشگرى بوده است ، در عين شغل وقتگير طبابت ، به نوشتن و خلق آثار فرهنگى نيز مىپرداخت ، از آثار او : تسهيل العلاج در معالجات ، رساله در حفظ صحّت ، رساله وبائيّه كبيره ، ( كه در سال 1251 ه . ق ) ، تأليف نموده است ، رساله طاعونيّه ، ( كه در طاعون سال 1247 ه . ق ) ، به زبان عربى نگاشتهاند ، رساله جوهريّه ، ( كه در ردّ مواد شيميائى فرنگى و عدم جواز استعمال آنها ) ، به عربى نوشته است ، رساله در شرح لغز مشهور شيخ بهائى ( ره ) ، و بالاخره رساله سماويّه ، در تفسير بعضى از آيات قرآنيّه ، كه پيرامون نجوم و فلكيّات مىباشد . « 2 »
543 . تفسير دنبلى [ م 1252 ه . ق ]
مؤلّف دانشمند آن مولى محمّد بن عبد الرّزاق نجفقلى دنبلى تبريزى ، يكى از اعلام قرن سيزدهم هجرى است .
* معرّفى تفسير
اين تفسير به صورت تفسير مزجى است ، كه بسيارى از مباحث فلسفى ، عرفانى را با استشهاد از
هامش
( 1 ) كتابنامه بزرگ ، ج 1 ، ص 169 ، به نقل از مأخذ : فهرست نسخههاى خطى فارسى ( منزوى ) ، ج 6 ، ص 491 - فهرست كتابخانه مركزى دانشگاه تهران ، ج 3 ، ص 226 - معجم المخطوطات الشيعة حول القرآن ، ص 135 - دائرةالمعارف اسلاميه ، ج 3 ، ص 15 .
( 2 ) مطارح الأفكار ، تأليف دكتر عبد الحسين خان فيلسوف الدولة ، ج 1 ، ص 242 ، چاپ سنگى ، سال 1334 ه . ق .