* آغاز آن
« الحمد للّه المنفرد بالأزليّة و القدم ، المتعالى عن مجانة . » « 1 »
548 . تفسير مصباح لاهيجانى [ م 1255 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى محمد جعفر لاهيجانى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
روش تفسيرى او ، روش عرفانى است ، كه در الذريعة ، آن را « مصباح الخزائن » ، نام برده است ، سال نگارش كتاب سال 1255 ه . ق ، ذكر شده است ، و نام آن در فهرست چند مركز كتاب آمده است .
1 . تهران فهرست كتب دينى ، كتابخانه سلطنتى ، ص 961 شماره رديف 548 ، شماره دفتر 817 .
2 . فهرست كتابخانه مجلس ، ج 16 ، ص 382 ، شماره مجموعه 548 ، شماره دفتر 62386 .
3 . قم ، فهرست كتابخانه آية اللّه مرعشى نجفى ، ج 10 ، ص 322 ، شماره 3939 .
4 . تهران ، فهرست كتابخانه مجلس ، شماره 5202 . « 2 »
549 . انيس المريدين [ نگارش 1256 ه . ق ]
تفسيرى است ، از مفسّر نامعلوم بر سوره مباركه يوسف ، به زبان فارسى كه در تاريخ 1256 ه . ق ، توسط كاتبى به نام مرتضى قلى بن محمد على ، در 48 برگ در قطع رحلى تحرير شده است . نام كامل اين تفسير : « انيس المريدين ، و شمس المجالس » مىباشد . اين تفسير ، به ضميمهى چند رساله ديگر به شرح زير است :
1 . رائله خواجه عبد اللّه انصارى مثل كنز السالكين و غيره .
2 . جامع السّتين للطائف البساتين در تفسير سوره مباركه يوسف از احمد بن محمد بن زيد طوسى .
جملههاى بسيارى از جاى جاى كتاب حذف شده است ، كه اگر درست مىبود چه بسا شناسايى نويسندهء امكانپذير بود .
* روش تفسيرى
مفسّر ، در نگارش تفسير ، توجهى به مطالب ادبى ، لغوى ، يا گفتههاى مفسّران و . . . نكرده ، بلكه تنها داستان حضرت يوسف را براساس روايتى كه منبع براى آنها ذكر نكرده است ، با بسط و تفصيلى خاصّى به رشتهى تحرير درآورده است . گرچه ، سبك بيان وى شيرين و دلنشين است ، ولى جز آن قسمتهايى از داستان كه ترجمه آيات است ، و يا با آيات هماهنگى دارد ، بيشتر اجزاى داستان ، افسانه و غير واقعى به نظر مىرسد . در اين تفسير ، از مسلك عرفا ، سخن به ميان نيامده و تأويلات عرفانى ، براى آيات ، ذكر نشده و در جهت فهم آيات از نگاه تفسيرى ، تحليلى صورت نگرفته است . « 3 »
550 . تفسير لئالى القرآن خوئى [ م 1256 ه . ق ]
مؤلّف « تفسير لئالى القرآن » ، اديب اريب مولى رجبعلى بن عبّاس خوئى ، يكى از دانشمندان آذربايجان و يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . كتاب تفسيرى او ، در بيان و تفسير پارهاى از مشكلات الفاظ قرآن كريم و برخى از احاديث ائمه اطهار ( ع ) مىباشد . مؤلّف كتاب اين مطالب را از « مجمع البحرين » ، استخراج ، و خود نيز
هامش
- مصنّفات القرآن الكريم ، ج 2 ، ص 144 - مصادر الفكر الاسلامى فى يمن ، ص 32 - 29 ؛ الاعلام زركلى ، ج 5 ، ص 286 ؛ هدية العارفين ، ج 1 ، ص 202 - مؤلفات الزيدية ، ج 1 ، ص 215 و ج 3 ، ص 235 .
( 1 ) مؤلّفات الزّيديّة ج 1 ، ص 215 ، ج 3 ، ص 235 .
( 2 ) الذّريعة ، ج 21 ، ص 106 .
( 3 ) فصلنامه پژوهشهاى قرآنى ، شماره 6 و 5 ، ص 232 - 234 .