وسيع ، در علوم اسلامى و متمايل به عرفان و صاحب نشاط فراوان در تأليف و تصنيف مىباشد ، او مدّتى در يزد ، اقامت داشت ، به حدّى كه در برخى از تأليفات لقب يزدى را به خود افزوده است ، از تأليفات او : بضاعة العاجزين ، [ تأليف 1235 ه . ق ] ، مرآة النفس [ تأليف 1245 ه . ق ] ، سفرهء درويشان ، جام جم ، جام سفالين ، شرح عوامل جرجانى ، شرح شواهد ، شرح كافيه ، شرح دعاى صباح ، منتخب شرح صحيفهى سجّاديه ، جبر و اختيار ، حاشيهء شرائع الاسلام ، شرح ابياتى از ديوان حافظ ، اسرار الصلاة ، [ تأليف 1242 ه . ق ] ، ( توحيدنامه ) ، منتخب مقامع الفصل ، سؤال و جواب ، تفسير قرآن كريم به زبان فارسى تا سوره كهف ، رساله در وحدت وجود [ تأليف 1247 ] و رساله نقطهها و گلشن معنى و تبصرة المتحيّرين ، [ تأليف 1252 ه . ق ] ، و مجموعهاى در متفرّقات مانند : كشكول [ كه در سال 1247 ه . ق ] ، تأليف نموده است . » « 1 »
545 . تفسير محمّد شاهى [ نگارش 1252 ه . ق ]
مؤلّف آن ، محمد علىّ بن محمد حسين شريف خراسانى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
احتمال دادهاند : نويسندهء آن همان نويسندهء كتاب « مخزن الأسماء » ، بوده باشد ، كه به نام ناصر الدّين شاه ، تأليف نموده است ، و در فهرست منزوى 2 / 1 ، ص 1368 تفسير او كه به نام تفسير محمد شاهى شناخته شده است ، در كتابخانه ملك تهران تحت شماره 2605 ، آمده است از اواخر سده 13 ، معرّفى شده است . « 2 »
546 . تفسير سيّد صفدر دهلوى [ م 1253 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيد صفدر علىّ بن سيد حيدر على رضوى دهلوى ، يكى از اعيان تفسيرى هندوستان ، در قرن سيزدهم هجرى مىباشد ، مؤلّف محترم آن يكى از مجتهدين متمكّن هندوستان بوده است ، و در فيضآباد دكن مىزيسته است ، در سال 1253 ه . ق ، درگذشته است ، تفسير او به نام « احسن الحدائق » ، پيرامون سوره يوسف ، ( سوره دوازدهم قرآن مجيد ) ، مىباشد .
* محل نگهدارى
بانكيپور فهرست فارسى 1101 - بانكيپور ج 14 ، ص 1168 ، مىباشد . « 3 »
547 . تفسير شيخ محسن صنعانى [ م 1255 ه . ق ]
مؤلّف آن ، فقيه عاليقدر شيخ محسن بن حسين طويل صنعائى زيدى يمنى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن سيزدهم هجرى مىباشد . اين تفسير پيرامون سوره « فاتحة الكتاب » مىباشد ، و نام كامل آن « بلوغ الامانى فى مستودعات السبع المثانى » ، مىباشد .
اين تفسير ، به صورت خطّى در « مكتبة الجامع الكبير صنعا » ، تحت شمارههاى 81 و 2169 ، موجود مىباشد . البتّه برخى اين تفسير را ، به سيّد اسحاق بن يوسف بن المتوكل اسماعيل بن القاسم ، م 111 ه . ق ، نيز نسبت دادهاند . « 4 »
هامش
( 1 ) تراجم الرجال ، ج 2 ، ص 821 ، كد معرفى 541 ، چاپ كتابخانه مرعشى 1414 ه . ق .
( 2 ) منزوى ، ج 1 ، ص 34 تحت شماره 306 .
( 3 ) كتابنامه بزرگ ، ج 1 ، ص 163 به نقل از مأخذ ادبيات فارسى بر مبناى تأليف استورى ، ج 1 ، ص 224 - هندوستانى مفسرين و تفسير عربى آنها ، ص 339 - فهرست نسخههاى خطى فارسى كتابخانه عمومى بانكيپور هند - نشريه كتابخانه مركزى دانشگاه تهران درباره نسخههاى خطى ، ج 1 ، ص 110 .
( 4 ) كتابنامه بزرگ قرآن كريم ، ج 3 ، ص 1042 به نقل از فهرست مخطوطات مكتبة الجامع الكبير صنعا ، ج 1 ، ص 106 - معجم المؤلفين ، ج 8 ، ص 182 - معجم -