پيوست آن ديوان ميبدى نيز چاپ شده است ، كه در سال 890 ه . ق ، به تحرير درآمده است .
* گفتار مرحوم مدرس
صاحب ريحانة الادب ، با تفصيل بيشترى شرح حال او را آورده است ، كه ما به اختصار موارد لازم آن را مىآوريم ، وى مىنويسد : « ميرزا محمد باقر بن محمد لاهيجى و اصفهانى الموطن ، رازى المدفن ، مشهور به نوّاب و بيشتر به ميرزا باقر نواب شهرت دارد . او يكى از اكابر حكما و علماى قرن سيزدهم هجرى ، در عهد فتحعلى شاه قاجار بود ، در حكمت و نجوم مهارت به سزا داشت ، و در تفسير قرآن مجيد واحد زمان خود بود . . . از تأليفات او « تحفة الخاقان فى تفسير القرآن » مىباشد ، كه بنا به خواهش فتحعلى شاه قاجار ، با طرزى جديد ، مخالف با ديگر تفاسير ، تأليف داده است . آنگاه نوشتهء صاحب الذريعة ، را مىآورد ، و در پايان از ملحقات تفسير قصص دوازده امام ( ع ) را ذكر مىكند ، كه در سال 1232 ه . ق ، از آن فراغت يافته است . و نسخه خطّى از جلد اول آن تحت شماره 2020 ، در كتابخانه سپهسالار جديد تهران موجود است ، و از ديگر تأليفات او شرح نهج البلاغة مىباشد ، كه باز به اشاره فتحعلى شاه تأليف داده ، و مشتمل بر دو مجلّد مىباشد ، و در تهران به چاپ رسيده است .
سال وفات او به دست نيامد . « 1 »
* گفتار آقاى اشكورى
بالاخره آقاى اشكورى ، فهرستنگار كتابخانه آيتاللّه مرعشى ، در اينباره مىنويسد : « تحفة الخاقان از نوّاب ميرزا محمد باقر يكى از منشيان دربار قاجار ، بوده است . تفسير موضوعى او در چند كتاب و هركدام مشتمل بر فصولى و در هر فصل آيات مربوط به آن موضوع به ترتيب سورهها آورده شده و به صورت آزاد ترجمه گرديده است . پس از آن آنها را با عناوين « توضيح » يك جا تفسير نموده است . البتّه با استناد به احاديث اهل بيت ( ع ) ، و در پارهاى از موارد ادلهء عقلى . اين تفسير در پنج بخش « قصص ، حكم ، معارف ، پند و مواعد » ، تقسيم شده است و هركدام داراى چند جلد كتاب مىباشد .
* آغاز آن
سپاس بىقياس معبودى را سزاست ، كه سپاس تو كار و كار تو سپاس توست . اين نسخه كه در كتابخانه آيتاللّه مرعشى ، نگهدارى مىشود ، به خط محمد علىّ بن على اكبر نائينى ، مجاور اصفهان شنبه چهاردهم جمادى الثانيه 1241 ه . ق ، به تحرير و نگارش درآمده است . « 2 »
522 و 523 . تفاسير استرآبادى [ م 1238 ق ]
مؤلّف آنها ، مولى محمد كاظم بن محمد شفيع هزارجريبى ، استرآبادى حائرى يكى از اعلام تفسيرى اوايل قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
1 . ارشاد الصبيان الى تلاوة آيات القرآن :
اثر قرآنى او كه جهت تقريب اذهان نوباوگان و نوجوانان گردآورى شده است كه توضيح معانى ، برخى از واژههاى مشكل قرآن مىباشد ، تا به سطح فهم مخاطبين خود نزديكتر سازد ، اين كتاب به صورت خطى در مجموعه كتابهاى مرحوم شيخ عبد الحسين تهرانى ، در كربلا ، موجود مىباشد .
اين تفسير در يك مجلّد به زبان عربى است .
مؤلّف محترم در اين اثر جهت نوآشنايان ضبط
هامش
( 1 ) ريحانة الادب ج 5 ، ص 123 - 122 .
( 2 ) فهرست نسخههاى خطى كتابخانه آيتاللّه مرعشى ، ج 24 ، ص 195 - 196 .