* در رثاى او
در رثاى مؤلّف ، كه در سال 1206 ه . ق از دنيا رخت بسته است ، اشعارى سروده شده است ، كه نمونهء زير سرودهء برخى از افاضل اعلام مىباشد ، كه دربرگيرندهء مادّه تاريخ وفات او نيز هست :
داد كز كج مدارى ايّام * حيف كز كينهء سپهر برين
مردم ديدهء اولو الأبصار * روشنىبخش چشم اهل يقين
اعلم عالمين به علم و عمل * حامى اصل و فرع دين مبين
بر زمين سرزد از كدورت و گفت : * « منهدم شد بناى خانهى دين » « 1 »
499 . تفسير كوكبانى [ م 1208 ه . ق ]
صاحب « حاشيهء تفسير جلالين » ، سلالة الاطياب سيد عبد القادر بن احمد كوكبانى صنعانى ، يكى از اعلام قرآنى زيديّه در وائل قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
او يكى از فقها و علماى بزرگ زيديّه ، در يمن مىباشد ، كه آثار و تأليفات متعدّد فقهى و كلامى از خود به يادگار گذاشته است . از آن ميان :
1 . تحفة النواظر فى نظم الروش الناضر ، 2 . حاشيه رسالة المعمى ، 3 . حاشيه ضوء النهار ، 4 . صوم يوم الشك ، 5 . فلك القاموس ، 6 . حكم پوشيدن لباس حرير ، 7 . حاشيه بر تفسير جلالين .
استاد اشكورى در تأليف را خود حدود 22 اثر و تأليف از او آورده است .
حاشيهنويسى بر تفسير جلالين ، يكى از رسوم و سيرهء علمى و دينى علماى اسلام بوده است ، از آن نظر كه اين تفسير سهل التّناول و در اختيار و دسترس مردم قرار داشته است .
تفسير بيضاوى و تفسير جلالين در بين اهل سنّت و در ميان مفسّران شيعه تفسير صافى ، يكى از پرحاشيهترين و پرتعليقهترين تفاسير قرآن مجيد مىباشند . « 2 »
500 . مفتاح التفاسير بالىزاده [ ج 1209 ق ]
مؤلف آن ، عالم جليل القدر حافظ محمد شريف بن عبد الله بالىزاده ، يكى از كاوشگران معارف قرآنى شيعه ، در هندوستان ، مىباشد . اين كتاب ، پيرامون آيات قرآنى با اقتباس از تفاسير متعدد به صورت رحلى به چاپ سنگى رسيده است ، و تفصيل معرّفى آن در فهرست خانبابا مشار ، آمده است . « 3 »
501 . أسرار الفرقان [ كتابت 1211 ق ]
تفسير اسرار الفرقان و انوار القرآن از يك مؤلّف بىنام ، يكى از تفاسير قرن سيزدهم هجرى مىباشد ، كه تاريخ كتابت آن سال 1211 ه . ق ، را نشان دهده است . فهرستنگار محترم كتابخانهى آية اللّه مرعشى ، در مقام معرّفى آن مىنويسد : « تفسير توضيحى و مزجى مختصرى است ، كه بنا به گفتهء مؤلّف ، مىخواهد اسرار آيات را بيان نمايد . در اين تفسير به اقوال مفسّرين و وجوه تأويل آيات اشارتى شده ، و با همهء اختصارى كه دارد ، جامع مىباشد .
هامش
الذّريعة ، ج 4 ، ص 290 ، دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 549 - 550 ؛ مكارم الآثار ، ج 1 ، ص 307 ؛ تفسير شيعه و تفسيرنويسان آن مكتب ، ص 139 .
( 1 ) الذّريعة ج 4 ، صص 293 و 294 ، كد معرّفى 1296 - الذّريعة ، ج 4 ، ص 290 - دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 550 - 549 ؛ مكارم الآثار ، ج 1 ، ص 307 - تفسير شيعه و تفسيرنويسان آن مكتب ، ص 139 .
( 2 ) مؤلّفات الزيدية ، ج 1 ، ص 398 ، كد معرفى 1158 ، تأليف سيد احمد اشكورى - مؤلفات الزيدية ، ج 3 ، ص 216 ، از منشورات كتابخانه آية اللّه مرعشى نجفى قم .
( 3 ) الذريعة ، ج 21 ، ص 323 ، كد معرفى 5285 .