ديگر كتب تراجم آمده است . « 1 »
495 و 496 . تفاسير تسوجى [ م 1203 ه . ق ]
مؤلّف آنان ، آية اللّه شيخ عبد النّبي بن اوجاققلى تسوجى ، نزيل مشهد ، از شاگردان ملّا رفيع گيلانى مشهدى ، يكى از اعيان تفسيرى اوايل قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
* معرّفى مرحوم مدرّس
مرحوم مدرّس ، در جلد چهارم ريحانة الأدب ، شرح حال او را آورده است ، و مىنويسد :
« ملّا عبد النّبيّ بن اوجاققلى ، از اكابر علماى آذربايجان ، فقيه محدّث ، مفسّر ، رجالى ، حكيم ، رياضى ، جفرى ، نجومى ، شاعر ماهر ، از افاضل اوائل قرن سيزدهم هجرت مىباشد . او و صاحب حدائق ، ( م 1186 ه . ق ) ، هر دو از تلامذه و شاگردان ملّا رفيع گيلانى ، ( م 1160 ه . ق ) ، مىباشند . او شاگرد علّامهء مجلسى بود ، و منصب شيخ الإسلامى در خانوادهء او تا عصر حاضر باقى است . از تأليفات او ، تفسير قرآن مجيد بزرگ و مفصّل ، و داراى نكات بديعه مىباشد ، و تلميذ او ميرزا محمد حسن زنوزى ، در كتاب « رياض الجنّة » ، و غيره از او نقل مىكند و از ديگر آثار او :
* حاشيه بر تفسير بيضاوى
1 . شرح معانى الأخبار شيخ صدوق ، ( الذّريعة ، ج 14 ، ص 72 ) ، 2 . حاشيه بر السماء و العالم مجلسى ، 3 . حاشيه بر مدارك الأحكام ، 4 . حاشيه بر مزار بحار الأنوار ، 5 . شرح صحيفهء سجّاديّه ، 6 . شرح وافيهء تونى .
او در سال 1203 ه . ق ، در كربلاء به دار لقاء شتافت ، و شاگرد سالفالذّكرش ، ( زنوزى ) در تاريخ وفات او گفته است :
چون شد عبد النّبى ، آن معدن فضل * ز اين وحشتسرا ، بر خلد حارب
ز فوتش گشت غارب مهر افضال * ازاينرو سال فوتش ، گشت « غارب »
* گفتار صاحب الذّريعة
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در مقام معرّفى او مىنويسد : « او صاحب كتاب شرح معانى الأخبار مىباشد . نام او مولى عبد النّبيّ بن مولى اوجاققلى طسوجى ( طسوج در هشت فرسخى خوى قرار دارد ) ، او به مشهد نازل گرديد ، و در سال 1203 ه . ق ، در آنجا از دنيا رفت ، و در كربلاء مدفون گشته است . او از مولى رفيع الدّين گيلانى ، شاگرد علّامهء مجلسى ، روايت مىكند . برخى از نوادگان وى به اين جانب روايت نمود ، كه نسخهء خطّى شرح معانى الأخبار ، را به خطّ مصنّف ديده است ، كه در قطع ربع بزرگ در اوراق زرد قرار داشته است ، و آن يك مجلّد بزرگى است ، كه در كتابخانهء مشير الإسلام ، سيّد جواد بن سيّد رضا بن ميرزا مهدى بن ميرزا حسن زنوزى ، صاحب رياض الجنّة ، و شاگرد او بوده است ، و در پيش او نسخهاى از تفسير وى ، موجود بوده است . »
* تفسير او
تفسير او ، طبق معرّفى مرحوم حاج آقا بزرگ ، شيخ شيخ حديث و روايت ما استاد آية اللّه ملّا على معصومى همدانى ، به اينگونه مىباشد : « تفسير بسيار بزرگى است ، و در آن نكات بديعه و لطائف و ظرائف وجود دارد . شاگردش مرحوم زنوزى در
هامش
( 1 ) ريحانة الأدب ، ج 5 ، ص 266 - اعيان الشّيعة ، ج 8 ، ص 111 .