لغزش چاپى ، 1220 ه . ق ، ذكر شده كه صحيح آن 1200 ه . ق ، است . « 1 »
آغاز ، بعد از بسمله : الحمد للّه الذى اشرق نوره الساطع بكتابه العظيم من افق الوحى المبين على محمد ( ص ) خاتم الرسل .
نسخهء اصل منحصر به فرد به خط مؤلف از مخطوطات كتابخانهء حفيد مفسر آيتاللّه شيخ ملّا محمد شهيدى ، در برغان موجود است .
از مفاد اعلام الشيعة استفاده مىشود ، كه او تفسير صافى را بازنويسى كرده ، و در تاريخ 1191 ه . ق ، از تحرير آن فراغت يافته است . « 2 »
بنا به نوشته جناب آقاى شهيدى صالحى ، در دائرةالمعارف تشيع : « نسخه اصل منحصر به فرد به خط مؤلّف نزد حفيد مفسر شيخ ملا محمد شهيدى ، در برغان موجود است . » « 3 »
491 . تفسير المنّان كوكبانى [ م 1222 ه . ق ]
مؤلّف آن ، علّامه سيد احمد بن عبد القادر كوكبانى ، يكى از اعلام تفسيرى زيديه در قرن سيزدهم هجرى مىباشد . اين تفسير ، در سه مجلد يكى از آثار آن نويسنده نامى مىباشد . « 4 »
492 . تفسير افشار [ زنده در 1202 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيّد حسين رضا بن علىّ بن يعقوب افشار ، يكى از اعلام تفسيرى اواخر قرن دوازده و اوايل قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
آقاى استورى ، صاحب ادبيّات فارسى مىنويسد : « تفسير علوى ، تفسيرى است شيعى ، كه در سال 1202 ه . ق ، - 1787 م ، نگاشته شده است ، و در كلكته ، به سال 1207 - 1208 ه . ق ، به تحرير و نگارش درآمده است » .
ما در مورد اين تفسير ، اطّلاعاتى بيش از نوشتار صاحب ادبيّات فارسى در دست نداريم . « 5 »
493 . و 494 . تفاسير مدرّس اصفهانى [ م 1203 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مرحوم ، سيّد ميرزا ابو القاسم حسينى خاتونآبادى ، يكى از مشاهير مدرّسين و مفسّرين قرآن در اوايل قرن سيزدهم هجرى مىباشد .
او يكى از بزرگان علما و از مشاهير مدرسان فلسفه در عصر خويش بود . علوم عقلى را از مولى اسماعيل خواجوئى و شيخ آقا محمد بيدآبادى ، فرا گرفت ، تا اينكه خود يكى از مدرسين مشهور حوزه علميه اصفهان گرديد . و جمعى از مشاهير فلسفه از محضر او به كسب علم پرداختند ، كه از آن ميان :
« سيّد ابو القاسم جعفر بن سيد حسين خوانسارى ، جد صاحب روضات الجنّات مىباشد ، كه در سال 1191 ه . ق ، حاشيه خفرى را پيش او تلمذ نموده است . » « 6 » او از خانوادهء خاتونآبادى ، سبط مجلسى و داراى تأليفاتى به شرح زير است :
1 . تفسير قرآن مجيد به زبان فارسى ، 2 . حاشيه بر استبصار ، 3 . حاشيه بر تهذيب ، 4 . حاشيه بر اصول كافى ، 5 . حاشيه بر من لا يحضره الفقيه ، 6 . شرح نهج البلاغة ، 7 . حاشيه بر تفسير صافى .
او در سال 1203 ه . ق ، رخت از جهان بربست .
شرح حال او در ريحانة الأدب و اعيان الشّيعة ، و
هامش
( 1 ) دايرةالمعارف تشيع ، ج 3 ، ص 183 ، تهران ، چاپ اول ، 1373 ش .
( 2 ) طبقات اعلام الشيعة ( قرن 12 ) ، ص 705 .
( 3 ) دائرةالمعارف تشيع ، ج 4 ، ص 551 به نقل از منابع :
سيره آل برغانى ، آقا بزرگ تهرانى ، ( خطى ) - الغرر و الدرر ، ج 2 ( خطى ) - مستدركات اعيان الشيعة ، ج 2 ، ص 286 - مقدّمه موسوعة البرغانى فى فقه الشيعة ، ج 1 ، ص 26 ؛ دانشنامهء قرآن ج 1 ، ص 368 ، مقاله استاد شهيدى قزوينى .
( 4 ) مؤلفات الزيدية تأليف سيد احمد حسينى اشكورى .
( 5 ) ادبيّات فارسى استورى ، ص 217 .
( 6 ) الكرام البررة فى القرن الثالث بعد العشرة ، ص 51 - 50 .