ميّت ، « 1 » مىباشد . اين كتاب ، در مجموعهاى كه حاج عماد فهرسى به كتابخانهء آستان قدس رضوى ، وقف نموده است ، مشاهده شده است . » « 2 »
صاحب معجم مؤلّفي الشّيعة ، نيز ، او را تحت عنوان « الأصفهاني » ، آورده است ، بىآنكه به تاريخ وفات او اشارتى داشته باشد ، فقط همين تفسير را ذكر كرده است . « 3 »
466 . مجمع النّورين فى هداية كافة الثقلين [ موجود در ، 1156 ه . ق ]
تفسير مجمع النّورين في هداية كافّة الثّقلين ، يك تفسير مأثور از ائمّهء هدى ( ع ) ، مىباشد ، كه از كتابهاى الكافي و تفسير علىّ بن ابراهيم گردآورى شده است ، چون اتّفاق نظر اصحاب بر اين است ، كه آن دو كتاب يقينا از مأثورات آن بزرگواران مىباشد .
مؤلّف محترم كه نامش نامشخّص است ، در پيشگفتار آن 12 روايت را به عنوان تيمّن و تبرّك با عدد پيشوايان معصوم ( ع ) ، از كتاب اصول كافى آورده است ، و در مقدّمه مىنگارد : « هنگامى كه چهل سال از عمرم گذشت ، و در رؤيا امام رضا ( ع ) ، را ديدم ، كه مرا امر به مطالعهء كتاب الكافى مىنمايند ، و باز امام زمان ( عج ) ، را در خواب ديدم ، كه مرا به مطالعهء احاديث امر مىفرمايند ، ازاينرو اشتغال به مطالعهء احاديث پيدا كردهام . در مدّت 25 سال از آن تاريخ ، بيش از 65 تأليف و تصنيف ، پيرامون احاديث انجام دادهام ، كه يكى از آنها ، « حقايق الجواهر » مىباشد .
سرآغاز اين تفسير : « الحمد للّه الّذي جعل القرآن هدى للنّاس و دليلا و تلاوة كتابه مونسا للمؤمنين و خليلا . . . »
وى در ضمن كتاب ، از حروف رمزى استفاده مىكند ، مثلا « ك » رمز كتاب كافى ، « كم » رمز امامت ، « ق » رمز تفسير قمى ، و . . . مجلّد اوّل اين تفسير . تا سورهء نور مىباشد . مرحوم حاج آقا بزرگ ، مىافزايد : « من اين كتاب را در مدرسهء صدر نجف اشرف ديدهام ، كه بر روى آن تملّك سيّد محمّد حسينى ديده مىشد . و تاريخ تحرير آن ، 1156 ه . ق ، بود . » « 4 »
467 . تعليقهء دماوندى بر صافى [ م 1160 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى عبد الرّحيم بن محمّد بن يونس دماوندى كربلائى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
وى ، تعليقهاى بر تفسير صافى نگاشتهاند ، و در آن تعليقه از ديگر تأليف خود ، به نام « الفيوضات الحسينيّة » ، نام بردهاند . مرحوم سيّد عبد اللّه جزايرى شوشترى ، در اجازهء كبيرهء خود ، ترجمهء احوال او را آورده است : « وى در سال 1160 ه . ق ، در كربلا از دنيا رخت بربسته است . » « 5 » ما اطّلاعات بيشترى در مورد اين بزرگوار به دست نياورديم . قابل تذكّر است ، كه تاريخ فوت اين مفسّر ، مصادف با قتل نادر شاه افشار ، و روى كار آمدن سلسلهء زنديان در ايران مىباشد ، كه از سال 1163 ه . ق ، تا 1208 ه . ق ، در ايران حكومت راندند .
468 . تفسير ملّا رفيع گيلانى [ م 1161 ه . ق ]
مؤلّف آن ، محقّق مدقّق ، مولى محمّد رفيع بن فرج اللّه گيلانى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن دوازدهم ، و يكى از معمّرين مىباشد .
او كه نزديك به 100 سال عمر پربركت داشته
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 14 ، كد 2095 .
( 2 ) الكواكب المنتشره ، چاپ دانشگاه ، ص 8 - 11 .
( 3 ) معجم مؤلّفي الشّيعة ، قائينى ، ص 35 .
( 4 ) الذّريعة ج 20 ، ص 47 ، كد معرّفى 1861 .
( 5 ) الذّريعة ج 6 ، ص 45 ، كد معرّفى 218 - مفسّران شيعه ، ص 151 .