472 . تفسير نيلفروش [ م 1170 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى حاج محمّد حسين نيلفروش اصفهانى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . صاحب اعلام الشّيعة ، او را به عنوان عالم مفسّر ماهر ، و شيخ عبد النّبى قزوينى در تتميم أمل الآمل ، ص 118 و 133 ، با مدح و توصيف شرح حال او را آورده است . « 1 » تفسير وى ، كه به نام « تفسير نيلفروش » مشهور است ، از معانى آيات و تأويلات آنها مطالبى را به وديعت نهاده است ، كه در ديگر تفاسير يافت نمىشود . مرحوم شيخ عبد النّبى در تتميم أمل الآمل مىنويسد : « حاج محمّد حسين نيلفروش ، رفيق و دوست ما بود . ما باهم پيش استاد ، علّامه مولى على اصغر مشهدى قرائت حديث مىنموديم . . . در مسألهء امامت ، براى وى اضطراب و خلجانى ايجاد شد ، كه بعد از مطالعات فراوان ، و تجديد نظر و تلخيص نيّت و رياضات نفسانى ، نور حقّ بر او آشكار شد ، و كتابى را در اثبات حقيقت اثناعشريّه به رشتهء تحرير درآورد ، و آن يك كتاب زيبا و متين مىباشد ، و مرحوم حاج آقا بزرگ ، در ، ج 1 ، الذّريعة ، ص 89 ، به معرّفى آن پرداخته است . او در اواخر سال 1170 ه . ق ، در نجف اشرف از دنيا رخت بربست . » « 2 »
473 . تفسير رضوى كاشانى [ زنده در ، 1173 ه . ق ]
مؤلّف محترم آن ، سلالة الأطياب ، سيّد محمّد بن سيّد عبد الغفّار رضوى كاشانى يكى از اعيان تفسيرى قرن دوازدهم هجرى مىباشد . نام مؤلّف محترم آن ، آنچنان است كه خود در تملّك خويش نسبت به كتاب تأويل الآيات مولى عبد الرزّاق كاشانى ، در ماه رمضان 1173 ه . ق ، نوشته است .
آغاز تفسير : « الحمد للّه الّذي جعل القرآن وسيلة لنا لحيازة أشرف منازل الكرامة و سلّما نعرج به إلى محلّ السّلامة و سببا نرجي به النّجاة في عرصة القيامة . . . » در پايان آن ، پس از دعاى ختم قرآن كه يك صفحهء كامل را در بر مىگيرد ، پس از صلوات و سلام بر پيامبر ( ص ) ، و اولاد اطهارش ( ع ) ، آورده است : « و اوجههم عندك جاها . . . فيقول الفقير إلى اللّه الغني السيّد محمّد الرّضوي الكاشانى . . . هذا ما اصطفيته من تفسير البيضاوى و غيره . . . فبالحري أن يسمّى بكشف الآيات كما ذكرته باسمه في حرف الكاف . . . » « 3 »
* گفتار مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى
مرحوم حاج آقا بزرگ ، در جلد هيجدهم الذّريعة ، در مورد اين تفسير مىنويسد : « اين تفسير ، يك نوع تفسير مزجى و منتخب ، و برگزيده از تفاسير بيضاوى ، صافى ، و ديگر تفاسير مىباشد ، كه آيات را با رنگ قرمز ، و تفاسير را با رنگ مشكى نوشته است ، و خطّ بسيار زيباى نستعليق مىباشد .
نسخهء موجود تا آيهء شريفهء
. . . فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ
( سورهء اعراف ، آيهء 103 ) آمده است ، و آن اوايل جزء نهم قرآن مىباشد . نسخهء موجود تاريخ ندارد ، ولى در ظهر كتاب تأويل الآيات ملّا عبد الرزّاق كاشى امضاى او ديده مىشود ، كه در رمضان 1173 ه ، صادر شده است .
اين نسخه پيش سيّد محمّد باقر بن سيّد اسماعيل بن مير ابى طالب بن سيّد محمّد ، فرزند مؤلّف مرحوم يافت مىشود . » « 4 »
474 . تا 475 . تفاسير خواجوئى [ م 1173 ق ]
مؤلّف آن ، محقّق بارع ، مولى اسماعيل بن محمد حسين بن محمد رضا بن علاء الدّين محمّد
هامش
( 1 ) طبقات أعلام الشّيعة قرن 12 ، ص 225 .
( 2 ) الذّريعة ج 4 ، ص 318 و 319 ، كد معرّفى 1343 .
( 3 ) ملحق الذريعة ، ج 26 ، ص 220 ، كد معرّفى 1114 .
( 4 ) الذّريعة ج 18 ، ص 5 ، كد معرّفى 403 - معجم مؤلّفي الشّيعة ، ص 333 .