تقريظ جمادى الثّاني 1117 ه . ق ، مىباشد . « 1 »
مرحوم امين صاحب أعيان الشّيعة ، به نقل از فرزند او در كتاب اللئالي الثّمينة در وصف پدر گفته است : « او علّامهء دهر و فهّامهء عصر ، در فنون بسيارى بوده است . او عمدة الأماثل و قدوة الأفاضل بود .
ثقة ، در عالىترين نوع آن بود .
از تأليفات او : شرح آيات الأحكام اردبيلى ( ره ) ، مىباشد ، كه ناتمام است ، فقط يك جلد آن بيرون آمده است . او اين جلد را به استادش جمال المحقّقين ، ارائه داده است ، و او بسيار پسنديده است ، و با دست خود در پشت كتاب اينچنين نگاشته است :
* تقريظ حاج آقا جمال خوانسارى
« توفيق پيدا كردم ، به بخشهايى از اين حواشى شريفه ، و تعليقات منيفه نگاهى داشته باشم ، پس آن را در روشنگرى دقايق و تكثير فوائد نسبت به تفسير « زبدة البيان » ، همانند سرمهء چشم ، نسبت به چشم دريافتم . نويسندهء آن در تحقيقات خويش ، بسيار نيكو و مفيد انجاموظيفه ، كرده است . خداوند پراكندگيهاى او را الفت بخشد ، و تأييدات او را ادامه دهد ، و اجر و توفيق او را چند برابر گرداند . اين چند كلمه را محتاج بارى تعالى ، جمال الدّين محمّد بن حسين خوانسارى ، كه خداوند نامهء اعمال او و پدرش را به دست راستشان قرار دهد ، و محاسبهء آسانى از آنان بكشد ، در ماه جمادى الثّانية ، در سال 1117 ه . ق ، نوشت . »
مرحوم شيخ عبد النّبي قزوينى ، در تتميم أمل الآمل گفته است :
« درياى متلاطم موّاجى است ، از هر علمى ، بهرهاى دارد . در كتابخانهء او بيش از 1500 ، جلد كتاب در رشتههاى مختلف علوم وجود داشت . » « 2 »
* مراكز نگهدارى
1 . نسخهء اصلى كه روى آن تقريظ محقّق آقا جمال خوانسارى ، وجود دارد ، پيش نوادگان او در قزوين ، موجود است . ( الذّريعة ، ج 3 ، ص 396 ) .
2 . نسخهاى در كتابخانهء مجلس شورا در تهران وجود دارد ، تحت رقم 5553 از قرن يازده هجرى ، موجود ، و در فهرست آن ، ج 16 ، ص 415 معرّفى شده است .
3 . نسخهاى در كتابخانهء غرب همدان ، مدرسهء آخوند ، طبق آنچه در ص 70 فهرست آن آمده است ، موجود مىباشد . « 3 »
463 . تفسير عربى [ اواسط قرن دوازدهم ه . ق ]
تفسيرى است ، از مؤلّف نامعلوم ، كه بنا به حدس آية اللّه مرعشى ( ره ) ، از مفسّران شيعى قرن 12 ، و از شاگردان مرحوم مجلسى و فيض كاشانى مىباشد .
اين تفسير ، يك نوع تفسير مزجى كوتاهى است ، با تذكار آنچه از فوائد ادبى ، تاريخى در فهم آيات ضرورت دارد ، آورده است . نسخهء حاضر از سورهء بقره تا سورهء الفتح ، مىباشد .
مرحوم آية اللّه العظمى مرعشى نجفى ( ره ) ، روى برگى ، قبل از آغاز كتاب نوشتهاند كه اين تفسير مربوط به يكى از بزرگان شيعه مىباشد ، كه از شاگردان مرحوم مجلسى ، يا فيض كاشانى صاحب وافى بوده باشد ، و شايد كنز الدّقائق جمال الدّين قمى . . . ولى پس از تطبيق اهلفنّ مشخّص شده است ، كه آن تفسير ديگرى است ، نه كنز الدّقائق .
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 3 ، ص 396 .
( 2 ) أعيان الشّيعة ، ج 2 ، ص 227 .
( 3 ) ريحانة الأدب ج 4 ، ص 450 ، در ضمن شرح حال او در :
تتميم أمل الآمل ، ص 53 - نجوم السّماء ، ص 250 - الكواكب المنتشره ( قرن دوازده ) ، ص 15 - 17 ، مجلّهء تراثنا ، شمارهء 18 ، ص 118 ، مقالهء شادروان آقاى حائرى خرّمآبادى آمده است .