1130 ه . ق ، انجام پذيرفته است ، پشت كتاب لوامع النّجوم ، رؤيت نمودم . » « 1 » صاحب روضات الجنّات ، در حقّ او گويد : « او از اعيان علماء و اركان فقهاء ، و اكابر متكلّمين ، اديب ماهر ، جليل القدر ، و بزرگوار ، حكيم متكلّم ، خوشعبارت ، نيكواشارت بودند . از برخى از تأليفات شريف ايشان به دست مىآيد ، كه تا حدود 1130 ه . ق حيات داشتهاند ، و گفته شده است بين 30 و 40 ، بعد از 1100 ه . ق ، از دنيا رفته است ، و در اصفهان مدفون مىباشد ، ولى من تا كنون قبر او را در اصفهان پيدا نكردهام . شايد آن قبر نيز ، در فتنهء سپاهيان افغان از بين رفته باشد . « 2 » مرحوم مدرّس ، تأليفات او را به اين ترتيب مىآورد :
« ارتشاف الشّافى ، انارة الطّروس في شرح عبارة الدّروس ، تعليقات اشباه و نظائر سيوطى ، تعليقات شرح صحيفهء سيّد على خان مدنى ، تفريح القاصد لتوضيح المقاصد ، ( كه شرح كتاب توضيح شيخ بهايى است ) ، ظواهر الجواهر في نوادر الزّواجر ، شرح بداية الهداية شيخ حرّ عاملى ، شرح صمديّه شيخ بهائى ، صفوة الصّافى من رغوة الشّافى ، ( كه تلخيص كتاب الشّافى علم الهدى ( ره ) ، مىباشد ) » . « 3 »
459 . تفسير برگزيدهء بختيارى [ زنده در ، 1140 ه . ق ]
مؤلّف آن عالم وارسته ، مرحوم شيخ يعقوب بن ابراهيم بختيارى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن دوازده هجرى مىباشد .
اين تفسير ، كه برگزيدههايى از تفسير الصّافى فيض كاشانى ، است ، در يك مجلّد بزرگ ، قرار گرفته است ، و فراغت از تحرير و استنساخ آن ، در غرّهء ذىقعدة الحرام 1140 صورت پذيرفته است .
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در مورد محلّ نگهدارى آن مىنويسند : « نسخهء اصلى اين تفسير ، پيش ابو المجد آقا رضا ، در اصفهان يافت مىشود .
گويا اخيرا از كتابخانهء ايشان ، به كتابخانهء آقاى سيّد محمّد على روضاتى ، در اصفهان انتقال يافته است .
و ديگر در كتابخانهء حاج ملّا باقر شوشترى ، يافت مىشود . » « 4 » از نام تفسير وى استفاده مىشود ، كه برگزيدههايى از تفسير شريف الصّافي مىباشد ، كه جهت تعميم استفادهء مردم ، از آن تفسير ، انتخاب و گزينش نموده است .
460 . مجمع التّفاسير ابن النّجار [ م 1141 ق ]
مؤلّف آن ، مولى محمّد بن على نجّار شوشترى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن دوازده هجرى مىباشد .
او عالم ، محدّث ، متكلّم ، واعظ و خطيب ، از شاگردان مرحوم محدّث جزايرى ، مىباشد ، آنچنانكه ، سيّد عبد اللّه جزايرى ، در اجازهء كبيرهاش ، شرح حال و تاريخ زندگى او را آورده است ، و گفته است او تفسير كبيرى دارد ، و در ضمن ، از دو برادر عالم و فاضل او ، مرحومان ملّا على و ملّا مقصود على ، نام به ميان آورده است ، و مىگويد : « آن دو پيش سيّد نور الدّين بن المحدّث الجزائرى ، تلمّذ نمودهاند . » بيوگرافى ، او را همراه شرح حال فرزندش عالم جليل ، ملّا عبد اللّه بن محمّد ، معاصر خويش و مصاحب وى در سال 1164 ه . ق ، نيز آورده است .
از كتاب تذكره استفاده مىشود ، كه تفسير او به نام « مجمع التّفاسير » ، ناميده مىشده است ، و گمان مىرود ، اگر تفسيرى باقى مانده باشد ، پيش نوادگان حاج شيخ جعفر بن ملّا حسن تسترى باشد ، چون
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 4 ، ص 153 ، و ج 6 ، ص 9 .
( 2 ) روضات الجنّات ج 7 ، ص 121 .
( 3 ) ريحانة الأدب ج 1 ، ص 290 ؛ شرح حال تفصيلى او را مىتوان از : تذكرة القبور ، ص 477 - الذّريعة ، ج 12 ، ص 134 - فوائد الرّضويّة ، ص 601 - هدية الأحباب ، ص 109 مطالعه نمود .
( 4 ) الذّريعة ج 15 ، ص 95 ، كد معرّفى 625 .