ملّا حسين و عموى او ملّا محمّد از شاگردان سيّد مجاهد بودهاند ، و پدر ايشان ملّا حسن بن مولى برادر ملّا محمّد صاحب اين تفسير مىباشد . « 1 »
صاحب ريحانة الأدب ، او را به نام محمّد بن على نجّار شوشترى ، با اوصاف عالم ، مفسّر ، محدّث ، خطيب و واعظ مىستايد ، و گويد :
« تفسيرى بر قرآن مجيد دارد ، كه به نام مجمع التّفاسير ، مىباشد . گاهى او را ابن نجّار متأخّر مىگويند . » « 2 »
علّامهء تهرانى ، در جلد بيستم الذّريعة ، مىنويسد : « مجمع التّفاسير ، تفسير بس بزرگى است ، تأليف مولى محمّد بن على نجّار شوشترى ، م 1141 ه . ق ، از شاگردان سيّد نعمة اللّه محدّث جزايرى ، آنچنانكه سيّد عبد اللّه جزايرى در تذكره آورده است . « 3 »
461 . تفسير آيات الأحكام نادرى [ مربوط به 1145 ه . ق ]
تفسير آيات الأحكام نادرى ، بدون شرح و تفسير ، بلكه ترتيب آيات برحسب ابواب فقهى ، از طهارت تا ديات ، و آوردن آيات مربوطه و شرح و تفسير آن ، كتابى است ، كه سلطان نادر شاه افشار ، به كتابخانهء آستان قدس رضوى مشهد ( على مشرّفه السّلام ) ، در سال 1145 ه . ق ، وقف و اهداء نموده است ، و در هر باب از ابواب فقهى آن دوازده آيه آورده شده است ، و معانى آنها را به زبان فارسى در بين سطور در 142 صفحه ، آورده است .
اين ترجمه و تفسير ، هماكنون در كتابخانهء آستان قدس رضوى ( ع ) ، نگهدارى مىشود . « 4 »
چون نام گردآورنده و مترجم آن مشخّص نبود ، ما به عنوان واقف و به مناسبت نام اهداءكنندهء اين مجموعه ، آن را به نام « آيات الأحكام نادرى » ، موسوم نموديم ، هرچند نادر و همكاران و همقطاران او ، فاصلهء طولانى با اين آيات و بيّنات و احكام نورانى قرآن داشتند ، و در طول تاريخ ، اين آيات شريفه بيشترين ضربهها و صدمهها را از ناحيهء سلاطين و امراء ، تحمّل نمودهاند .
462 . تفسير تحصيل الاطمينان حسينى تبريزى قزوينى [ م 1149 ه . ق ]
مؤلّف تفسير « تحصيل الاطمينان » ، سيّد محمّد ابراهيم بن امير معصوم بن امير فصيح بن امير ، اولياء حسينى تبريزى قزوينى ، متوفّى در قزوين به سال 1149 ه . ق ، يكى از اعلام بارز تفسيرى قرن دوازده هجرى مىباشد .
نام كامل تفسير او « تحصيل الاطمينان في شرح زبدة البيان في أحكام القرآن » مىباشد . صاحب الذّريعة ، در مقام معرّفى ، آن مىنويسد : « تاكنون يك جلد بزرگ از آن تفسير بيرون آمده است ، و مطلع آن اين گونه شروع مىشود :
« توجّهنا إلى حريم أنسك يا من ليس لإدراك كنه صفاته ، سبيل ، و توسّلنا إلى قديم قدسك يا من تنزّهت كلماته المحكمة من التّأويل و التّفسير معترفين بالعجز عن حمدك بزبدة البيان . . . » .
در نسخهء اصلى آن ، تقريظ استادش ، محقّق آقا جمال خوانسارى با خطّ خودش آمده است .
نسخهاى از اين تفسير ، پيش احفاد و نوادگان او در قزوين نگهدارى مىشود . پسرش سيّد حسين بن محمّد ابراهيم ، تصوير اين تقريظ را در كتاب خود ، به نام معارج الأحكام ، آورده است ، و تاريخ نگارش
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 20 ، ص 24 ، كد معرّفى 1775 .
( 2 ) ريحانة الأدب ج 8 ، ص 247 .
( 3 ) الذّريعة ج 20 ، ص 24 ، كد معرّفى 1775 - الكواكب المنتشره ، ص 706 و 707 .
( 4 ) الذّريعة الى تصانيف الشّيعة ، ج 1 ، ص 41 ، كد معرّفى 193 .