بربسته است . » « 1 »
* گفتار آقاى اشكورى
فهرستنگار محترم كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، آقاى حسينى اشكورى ، در معرّفى اين تفسير مىنويسد :
« تفسير مختصرى است ، در شرح و تفسير لغات قرآن ، و آياتى كه احتياج به تفسير و توضيح دارند .
به كمك برخى از احاديثى كه تناسب با آيهها داشته باشد . وى ، تمام آيات قرآنى ، را تفسير نكرده است .
اين تفسير ، بنا بر آنچه كه روى برگ اوّل آن نوشته شده است ، برابر است ، با آنچه كه در تفسير مرآة الأنوار مؤلّف ، معروف به مشكاة الأنوار ، آمده است ، و گمان مىرود ، كه اين تفسير را مؤلّف در ابتداى امر نوشته است ، سپس به تفصيل به آن پرداخته است ، و آن تفسير تفصيلى ، ناتمام مانده است . اين نسخه مشتمل بر مقدّمات و تفسير قرآن ، تا سورهء صافات مىباشد ، و از آغاز و انجام آن افتاده است . » « 2 »
* چاپ جديد
اين تفسير شريف ، به عنوان مقدّمهاى ، بر تفسير محدّث بحرانى ، توسّط عمدة الأخيار ، آقاى حاج ابو القاسم ، مشهور به سالك ، به چاپ رسيده است ، و مصحّح آن ، فاضل محترم ، آقاى سيّد محمود بن سيّد جعفر موسوى زرندى ، به تصحيح آن پرداخته است . مقدّمه طىّ 362 صفحه به قطع نيمورقى مىباشد ، امّا خود تفسير ، تا اوايل سورهء بقره ، ادامه دارد . « 3 »
457 . تفسير المعجز المبين سيّد محمّد عاملى [ م 1139 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيّد محمّد بن علىّ بن حيدر موسوى عاملى مكّى ، معروف به سيّد محمّد حيدر ، يكى از اعلام تفسيرى ، قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
نام تفصيلى تفسير او ، « ايناس سلطان المؤمنين باقتباس علوم الدّين من النّبراس المعجز المبين في تفسير الآيات القرآنيّة الّتي هي الأحكام الأصليّة و الفرعيّة » ، و نام تلخيصى آن « آيات الأحكام » است .
مؤلّف آن ، شاگرد ابو الحسن الشّريف عاملى ، و مجاز از ناحيهء وى مىباشد . يكى از تأليفات او « تنبيه و سن العين في تنزيه الحسن و الحسين ( ع ) » ، مىباشد ، كه در پايان آن كتاب ، نسب خود را تا امام موسى بن جعفر ( ع ) ، مىرساند . پسرش سيّد رضى الدّين ، در اجازهاى ، كه به سيّد نصر اللّه مدرّس حائرى شهيد ، داده است ، نام تفسير را « اقتباس علوم الدّين » ، ذكر كرده است ، و گفته است كه آن در يك مجلّد بزرگ مىباشد ، كه نظير آن در جامعيّت ، به مبانى اصولى و فروع فقهى تدوين نشده است .
صاحب الذّريعة ، پس از نقل قول فوق گويد :
« نسخهاى از آن تفسير ، در كتابخانهء شيخ ابو المجد الرّضا ، شهير به آقا رضا بن الفقيه المفسّر الشيخ محمّد حسين الأصفهاني المعاصر ، يافت مىشود ، كه آن را به نام شاه سلطان حسين صفوى ، تأليف نموده است ، و مقصود از سلطان المؤمنين ، وى مىباشد . » « 4 »
وى ، همچنين در الكواكب المنتشره ، در مورد او آورده است : « او مؤلّف تنبيه و سن العين في تنزيه الحسن و الحسين ( الذّريعة ، ج 4 ، كد 2007 )
هامش
( 1 ) معارف الرّجال ج 1 ، ص 41 و 42 .
( 2 ) فهرست كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، ج 10 ، ص 9 و 10 ، كد 3609 .
( 3 ) معجم المؤلّفين ، ج 7 ، ص 204 و 205 ؛ هدية العارفين بغدادى ، ج 1 ، ص 766 - ايضاح المكنون بغدادى ، ج 2 ، ص 48 و 487 - تعاليق حجّة التّفاسير بلاغى ، ص 231 .
( 4 ) الذّريعة ج 2 ، ص 517 و 518 ، كد معرّفى 2034 ، و ج 1 ، ص 41 ، كد معرّفى 194 .