مختصرى كه به شاگرد خود ، شيخ احمد حلّى داده است ، نيز به كار مىبرد . « 1 »
البتّه تصريح به نام تفسير وى ، كه موسوم به « البحر الموّاج » ، مىباشد ، در برخى از منابع و تذكرهء احوال او قيد شده است . « 2 »
صاحب ايضاح المكنون ، در عداد تفاسير قرآن ، به اين تفسير اشاره مىكند ، و مىگويد : « تفسير القرآن ، تأليف بهاء الدّين محمّد بن تاج الدّين حسن اصفهانى ، معروف به فاضل هندى شيعى ، كه در اصفهان به صورت مقتول در سال 1137 ه . ق ، از دنيا رفته است . » « 3 »
نكتهاى كه در اين منبع وجود دارد ، مقتول بودن او و تعيين قاطع ، تاريخ رحلت او مىباشد ، كه به صورت قطعى در سال 1137 ه . ق ، اعلام شده است . ظاهر امر اين است ، كه قتل او توسّط افغانيهاى مهاجم به هنگام اشغال اصفهان ، رخ داده باشد .
صاحب مفسّران شيعه ، با توجّه به معرّفى صاحب الذّريعة ، در جلد چهارم آن موسوعه ، تفسير البحر الموّاج ، را در عداد تفاسير قرن دوازده آورده است ، و گويد : « او تأليفات متعدّدى داشته است ، از آن ميان :
1 . اماطة اللثام في شرح قواعد الأحكام .
2 . المناهج السويّة في شرح اللّمعة الدّمشقيّة .
3 . تلخيص كتاب الشّفاء در حكمت .
4 . شرح عوامل در نحو .
5 . كشف اللّثام در فقه .
6 . شرح كافيه در نحو .
7 . شرح قصيدهء سيّد حميرى در ادب و شعر .
8 . رسالهء فارسى كليد بهشت در اصول دين ( كلام ) .
9 . رسالهء مثاليّه .
10 . تفسير فارسى ، به نام البحر الموّاج . اين تفسير ، از تفاسير بسيار خوب فارسى ، و مؤلّف آن از كتب اخبار اماميّه ، و تفاسير خاصّه و عامّه بسيار نقل قول نموده است ، و روش تفسيرى او از آغاز قرآن اين است ، كه آيات ، را جمله به جمله به فارسى ترجمه ، سپس ، مطابق اخبار ، بر تفسير آن آيات مىپردازد ، و به مناسبت اقوالى از فقهاء و مفسّرين و حكماء ، مانند ابن سينا ، فخر رازى و خواجه نصير الدّين طوسى ، نقل مىكند . نسخهاى از اين تفسير ، در كتابخانهء مجلس ، موجود است . البتّه در آن نسخه ، نامى از مؤلّف نيست ، ولى به قرائن مسلّم ، كه در جلد دوّم فهرست كتابخانهء مدرسهء سپهسالار ، ذكر گرديده است ، مؤلّف اين تفسير فاضل هندى ، است . » « 4 » صاحب معجم مؤلّفي الشّيعة ، نيز با توجّه به معرّفيهاى صاحب الذّريعة ، تأليفات فوق را ، به علاوهء برخى ديگر از كتابهاى فقهى او ، مىآورد . « 5 »
اين تفسير ، در فهرست كتابخانهء عمومى آية اللّه گلپايگانى ( ره ) ، ج 1 ، ص 197 نيز معرّفى شده است .
456 . تفسير مرآة الأنوار عاملى [ م 1138 ه . ق ]
مؤلّف آن فقيه بزرگوار ، ابو الحسن الشّريف بن محمّد طاهر فتونى نباطى ، يكى از اعيان تفسيرى ، قرن دوازده هجرى مىباشد . نام كامل اثر تفسيرى او ، « مرآة الأنوار و مشكاة الأسرار في تفسير القرآن »
هامش
( 1 ) تاريخ ادبيّات در ايران ، ج 5 / 3 ، ص 1465 ، به نقل از روضات الجنّات .
( 2 ) الذّريعة ج 4 ، ص 296 .
( 3 ) ايضاح المكنون ج 1 ، ص 309 .
( 4 ) مفسّران شيعه ، تأليف دكتر شفيعى ، ص 166 .
( 5 ) معجم مؤلّفي الشّيعة ، ص 36 ؛ علاوه بر منابع فوق ، شرح حال او را در : هديّة الأحباب ، ص 207 ؛ كشف الحجب و الأستار ، ص 557 ؛ فقهاى نامدار شيعه ، چاپ دوّم ، ص 264 ، از انتشارات كتابخانهء آية اللّه مرعشى 1 ، مىتوان پيدا نمود .