آن ، به سال 1150 ه . ق ، است .
اين تفسير ، از موقوفات مرحوم حاج عماد فهرسى ، متولّى كتابخانهء آستان قدس رضوى ( ع ) ، به آن كتابخانه مىباشد ، كه تحت شمارهء 1525 ، ثبت شده است . ( چنان كه گذشت ، مرحوم حاج عماد مدّتى رئيس و سرپرست كتابخانهء رضوى ( ع ) ، بوده است ) .
در اين تفسير ، در هر بابى ، يك سوّم آية الكرسى را شرح و تفسير نموده است . ( چنانچه مىدانيد ، آية الكرسى ، داراى سه آيهء شريفه ، مىباشد . ) و در قسمت پايانى ( خاتمه ) نكاتى ، دربارهء فضائل قرآن ، و فضيلت و ثواب قارى و مستمع به نگارش درآمده است . « 1 »
ورنوسفادران ، از قراى سده اصفهان ، ( شهرضاى فعلى ) مىباشد . چاپ اين تفسير ، در اصفهان ، در سال 1368 ه . ق ، انجام پذيرفته است . نسخهء اصلى پيش محمّد صادق نورانى اصفهانى ، بوده است . « 2 »
* گفتار صاحب ادبيّات
در ادبيات فارسى بر مبناى استورى ، در مقام معرّفى ، اين تفسير ، مىنويسد :
« عروة المتقين ، تفسيرى است ، شيعى بر آية الكرسى ، آيهء 256 از سورهء بقره ، و دو آيه پس از آن ، در سه باب . تأليف محمّد بن حيدر على ، معروف به اشرف ورنوسفادرانى ، كه يكى از دانشمندان و اميران روزگار شاه سلطان حسين صفوى بود ، و در اصفهان مىزيسته است ، و در سال 1135 ه . ق ، در آن شهر ، درگذشته است . » « 3 »
455 . تفسير البحر الموّاج فاضل هندى [ م 1137 ه . ق ]
مؤلّف آن ، فقيه نامدار شيعه ، بهاء الدّين محمّد بن تاج الدّين حسن بن محمّد اصفهانى ، معروف به « فاضل هندى » ، مؤلّف كشف اللّثام ، در فقه يكى از چهرههاى بارز تفسيرى ، در قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
مؤلّف بزرگوار آن ، صاحب تأليفات و آثار مهمّهاى در فقه و كلام مىباشد ، و ما شرح حال او را در كتاب « فقهاى نامدار شيعه » ، ( چاپ دوّم ، ص 264 ) ، در عداد فقهاى نامدار شيعه ، به تفصيل آوردهايم . در اينجا ، به عنوان مفسّر ، او را مىآوريم .
تفسير ، او به ترتيب منظّم سورهها و آيهها ، همراه با ترجمهء دقيق آيات ، با بهرهگيرى ، از كتب اخبار و احاديث ، و با مراجعه به تفاسير عامّه و خاصّه ، و حتّى نقل قول برخى از گفتارها و اقوال حكيمانى چون ابن سينا ، و خواجه نصير الدّين طوسى ، فراهم آمده است . « 4 »
فراغت ، از تأليف آن ، در تاريخ روز سهشنبه ، هشتم جمادى الاول به سال 1113 ه . ق ، انجام پذيرفته است . مرحوم علّامهء تهرانى ، صاحب الذّريعة ، تفسير او را به عنوان تفسير بزرگ و گسترده توصيف مىنمايد . و او در كتاب فقهى كشف اللّثام ، از خويشتن ، به عنوان « محمّد بن حسن صاحب كشف اللّثام » ، تعبير آورده است . « 5 »
مرحوم خوانسارى ، در روضات الجنّات نيز از تفسير او ، به عنوان تفسير بزرگ مفصّل تعبير آورده است ، و از خود او به عنوان « محمّد بن حسن كاشف اللّثام » نام مىبرد ، و همين عنوان را در اجازهء
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 4 ، ص 329 ، كد معرّفى 1399 .
( 2 ) الكواكب المنتشره ، ص 69 .
( 3 ) ادبيات فارسى بر مبناى استورى ، ص 200 - الذّريعة ، ج 4 ، ص 32 .
( 4 ) فهرست كتابخانهء مجلس شورا ، ج 3 ، ص 5 و 6 ، تحت شمارهء 790 .
( 5 ) الذّريعة ج 4 ، ص 296 .