آن 1118 ه . ق ، يا 1120 ه . ق ، و با قطع رحلى مىباشد .
سپس با عنايت پروردگار جهان ، كار استنساخ ، مقابله ، تصحيح و تحقيق ، با دقّت و امانت انجام يافت ، و تفسير با كيفيّتى مطلوب و مناسب در سه جلد آمادهء چاپ و نشر گرديد .
* امتيازات و ويژگيهاى تفسير
تفسير گرانقدر « الوجيز » ، داراى ويژگيهايى است ، كه مرحوم دكتر عبد الرزّاق محى الدّين در مقدّمهء خود ، به برخى از آنها اشاره مىكند ، ما عين عبارات وى را ترجمه كرده ، و در اختيار خوانندگان قرار مىدهيم :
1 . برداشت مفسّر ، از آيات قرآن ، برداشتى است ، اديبانه كه باعث گرديده ، اثر او از بسيارى تفسيرهاى ديگر متمايز باشد ، چرا كه بيشتر مفسّران ، آيات را چنان با فرهنگ خويش درآميختهاند ، كه نوعى تكلّف و ساختگى در آن به چشم مىخورد ! در نتيجه ، شگفتيهايى را كه نشانهء اعجاز قرآنند ، از بين بردهاند ، همان اعجازى ، كه بارزترين و استوارترين ويژگى قرآن مجيد ، به شمار مىرود .
2 . مفسّر ، نظريّههاى گوناگون مفسّران گذشته را با دقّت و امانت و بدون تعصّب و پايمال كردن انديشهاى ، يا برترى دادن . به انديشهء ديگر ، بيان نموده ، و سپس با آرامش خاطر ، نظريّهء خويش را ابراز كرده است .
3 . مؤلّف ، بحث را نه چندان گسترده و وسيع ، و نه آن كوتاه و نارسا رها ساخته است بلكه كوشيده است ، مطالب را با فشردگى مناسبى ، بيان نمايد ، و بر اين اساس ، قرائات ، شأن نزول آيات ، لغت ، قواعد نحوى ، بلاغت ، احكام فقهى ، مسائل كلامى ، حوادث تاريخى ، همه و همه را يكسان ، مورد توجّه قرار داده است ، و بىگمان در هنر نگارش ، همگان از اين ويژگى ارزشمند ، برخوردار نيستند . اين شيوهء بيان ، گوياى ، اين حقيقت است كه مفسّر به علوم عربى و مباحث اسلامى ، تسلّط كامل داشته است ، تسلّطى ، كه وى را در چيرگى بر قلم خويش ، توانا ساخته است .
4 . اختصار از ديدگاه مؤلّف ، اختصار در انديشهها نيست ، بلكه اختصار در رساندن مفاهيم و مطالب است ، به عبارت ديگر : اين اختصار به گونهاى است ، كه اگر توضيح مطلبى را در كتابهاى مفصّل ، جستجو كنيد ، به بيش از آنچه در اين اثر به آن اشاره رفته است ، دست نخواهيد يافت . « 1 »
* ديگر تأليفات او
از ديگر تأليفات او : توقيف السّائل ، الأربعون حديثا ، و إرشاد المتعلّم ، را مىتوان ، نام برد . ولى مهمّترين اثر او ، همين تفسير الوجيز مىباشد . اين تفسير ، در فهرست كتابهاى اهدائى استاد مشكات ، به دانشگاه تهران ، ج 1 ، ص 240 ، تحت شمارهء 18 ، و فهرست كتابخانهء آية اللّه گلپايگانى ( ره ) ، ج 3 ، ص 25 ، تحت شمارهء 1716 نيز معرّفى شده است . « 2 »
454 . عروة المتّقين ورنوسفادرانى [ م 1135 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى محمّد اشرف بن محمّد حيدر علىّ بن كلب بن علىّ بن ملّا محمّد ميسى عاملى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن دوازده هجرى مىباشد .
اين تفسير شريف ، پيرامون آية الكرسى ، آيهء 256 سورهء بقره ، و به زبان فارسى ، تحرير شده است . نزديك 5000 بيت ، داراى يك مقدّمه و سه باب و يك خاتمه مىباشد ، و تاريخ كتابت و تحرير
هامش
( 1 ) پيام قرآن ، پيش شماره ، ص 76 - 78 ، مجلّهء آئينهء پژوهش ، شمارهء 12 ، سال دوّم ، ص 67 .
( 2 ) معجم مخطوطات الشّيعة حول القرآن ، ص 131 .