صاحب رياض العلماء ، يكى ديگر از معاصران او كه مدّتى نيز ، با او در اصفهان و مشهد همجليس و همسفر و هممباحثه بودهاند ، پس از فوت دوست خود ، كتابهاى او را ديده است . با تفصيل بيشترى به زندگى او پرداخته است ، و از كتابهاى او نام مىبرد .
از آن ميان مىنويسد : « او كتاب تفسيرى دارد ، كه بر حواشى قرآن مجيد نوشته است ، كه بيش از هفتاد هزار بيت مىباشد » ، آنگاه به تاريخ وفات او اشاره مىكند ، و گويد : « او در حدود 1101 ه . ق ، از دنيا رفت . » اين دو كلمهء « حدود » و « تقريبا » ، نشان مىدهد كه او دقيقا از تاريخ وفات دوستش اطّلاع نداشته است . و در ذيل مطالب مىنويسد : « تفسيرى كه بر حاشيهء قرآن نوشته است ، عقود المرجان في تفسير القرآن ، مىباشد ، كه به سبك عجيب نگاشتهاند . » « 1 »
419 . تفسير النور المبين
صاحب روضات الجنّات مىگويد : « او از اعاظم علماى متأخّره است ، و يكتا در علوم ادب ، فقه و حديث بود . از كتابهاى تفسيرى او النّور المبين في قصص الأنبياء و المرسلين ، در يك مجلّد مىباشد . » « 2 »
420 . تعليقه بر زبدة البيان
صاحب روضات مىافزايد : « يكى ديگر از تأليفات او ، تعليقه بر زبدة البيان في أحكام القرآن ، تأليف ملّا احمد اردبيلى مىباشد . » « 3 »
پس بنا به اين اظهارات متعدّد ، مرحوم سيّد نعمة اللّه جزايرى داراى سه اثر تفسيرى مىباشد :
1 . عقود المرجان في تفسير القرآن ، هفتاد هزار سطر .
2 . النّور المبين في قصص الأنبياء و المرسلين ، در يك مجلّد بزرگ .
3 . تعليقه بر زبدة البيان ، محقّق اردبيلى ، ( آيات احكام ) .
به اين ترتيب او يكى از پركارترين علماى شيعه در ارتباط با تفسير قرآن مجيد ، مىباشد .
* وفات او
صحيحترين تاريخ در وفات او ، همان قول صاحب روضات ، به نقل از سيّد عبد اللّه ، نوهء محترم او مىباشد ، كه مىگويد : « پدرش در شب جمعه ، 26 شوّال 1112 ه . ق ، پس از دو سال از رحلت استادش علّامهء مجلسى ، از دنيا رفت . » « 4 »
421 . حاشيهء خلخالى بر بيضاوى [ م حدود 1115 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى على قلى بن محمّد خلخالى ، يكى از علماء و مفسّرين قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
صاحب رياض العلماء ، او را با فاضل و نحوى و اديب شاعر و منشى بودن توصيف مىنمايد ، و گويد : « او در همين ايّام نزديك در اصفهان از دنيا رفته است ، پس از آنكه مدّت طولانى گرفتار بيمارى استسقاء ( مرض قند ) ، گشته بود . او يكى از مشاهير ادبى آشنا به علوم بود . از تأليفات او : حاشيه بر تفسير بيضاوى ، حاشيه بر شافيهء ابن حاجب در علم صرف مىباشد ، كه تا به مبحث وقف رسيده است ، توقّف
هامش
است : « او در سال 1112 از دنيا رفت ، آنچنانكه در مقدّمهء التّهذيب آمده است » .
( 1 ) رياض العلماء و حياض الفضلاء ، ج 5 ، ص 255 و 256 .
( 2 ) روضات الجنّات ج 8 ، ص 150 .
( 3 ) مجلّهء تراثنا ، شمارهء 18 ، ص 111 ؛ وى از : الذّريعة ، ج 12 ، ص 21 ، نابغهء فقه و حديث ، ص 34 ، روضات الجنّات ، ج 8 ، ص 150 ، نقل مطلب كرده است .
( 4 ) روضات الجنّات ج 8 ، ص 159 ، تراثنا ، شمارهء 22 ، ص 85 ، مقالهء دكتر فاضل ، از اساتيد دانشگاه مشهد .