نسخههاى كتابخانهء آية اللّه مرعشى معرّفى شده است ، و مقابلهء آن در سال 1132 ه . ق ، انجام پذيرفته است . « 1 »
آقاى اشكورى در تراجم الرّجال مىنويسد : « او فرد فاضل و جامع علوم ادبى و ديگر معارف اسلامى ، و مشتغل به تفسير و علوم قرآن كريم از اعلام اوايل قرن دوازدهم هجرى مىباشد . از ديگر تأليفات او ، القراءات مىباشد . » « 2 »
در فهرست كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، در مقام معرّفى اين تفسير آمده است : « در اين تفسير مزجى ، بيشتر به روايات و احاديث اهل بيت ( ع ) ، نظر داشته ، و اختلاف قرائات و مسائل ادبى و مانند اين مطالب را تا آنجا كه براى فهم معانى آيات قرآن ضرورت دارد ، مىآورد . » « 3 »
417 . تا 418 . تفاسير جزايرى [ م 1112 ه . ق ]
مؤلّف آنها ، عالم محقّق و متتبّع شهير ، محدّث خبير ، اديب بزرگ ، سيّد نعمة اللّه بن عبد اللّه بن محمّد موسوى جزايرى شوشترى ( متوفّى 1112 ه . ق ) ، يكى از اعلام درخشان اواخر قرن يازده ، و اوايل قرن دوازدهم هجرى ، مىباشد .
مؤلّف محترم آن ، مشهورتر از آن است ، كه به معرّفى وى پرداخته شود ، چون او با آثار روشن و تأليفات مفيد خود ، در اغلب مجامع علمى اشتهار تامّ دارند . فقط در زمينهء تفسير و علوم قرآنى ، آثار او را ذكر مىكنيم :
او داراى چند اثر قرآنى است ، كه معروفترين آنها « عقود المرجان في تفسير القرآن » ، مىباشد ، كه بنا به درخواست شاهزاده محمّد على ميرزا ، حاكم شوشتر ، و پيرامون آيهء شريفهء
إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ
، ( سورهء نحل ، آيهء 90 ) ، نوشته شده است .
اين تفسير ، بزرگ ، و داراى هفتاد هزار بيت مىباشد .
اين تفسير ، يك نوع تفسير مزجى مختصرى است ، با ذكر مسائل مهمّ قرائت و تركيب نحوى ، و آنچه در تفسير و تأويل آيات بدان احتياج مىباشد ، با استناد به احاديث اهل بيت ( ع ) ، با ذكر نام منبع ، و نقل گفتارهاى بزرگان تفسيرى . اين تفسير نخست در حاشيهء قرآن نوشته شده بود . گويا شاگرد مؤلّف ، ملّا محمّد بن على نجّار شوشترى ، آن را در 3 جلد تدوين و مستقلّ نموده است . نسخهء حاضر معرّفى شده در فهرست كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، ج 22 ، تحت كد 8677 ، از سورهء فاتحه تا پايان سورهء برائت ، ادامه دارد .
آغاز آن : « الحمد للّه و صلّى اللّه على محمّد و أهل بيته الطّاهرين ( ع ) . . . لمّا وفّق اللّه سبحانه لما أردنا تأليفه من شرح التّهذيب و الاستبصار و شرح كتاب التّوحيد للصدوق . . . . »
نسخ كتاب در سال 1277 ه . ق ، در 194 برگ 25 سطرى ، انجام پذيرفته است . « 4 »
* گفتار بزرگان
مرحوم شيخ حرّ عاملى ، كه معاصر او بوده است ، در حقّ او مىنويسد : « عالم محقّق ، علّامهء جليل القدر ، مدرّس عالىمقام . او از معاصرين ما مىباشد . آثار و تأليفاتى دارد ، كه از آنها شرح تهذيب ، حواشى استبصار ، حواشى جامى ، شرح الصّحيفة ، شرح تهذيب النّحو ، منتهى المطلب فى النّحو ، و كتابى در حديث دارد ، به نام الفوائد النّعمانيّة ، غرائب الأخبار و نوادر الآثار ، و كتاب الأنوار النّعمانيّة ، و كتابى در فقه به نام هديّة المؤمنين ، و . . . . » « 5 »
هامش
( 1 ) التّراث العربي ج 5 ، ص 195 و 196 .
( 2 ) تراجم الرّجال ج 2 ، ص 800 و 801 ، چاپ كتابخانهء آية اللّه مرعشى .
( 3 ) فهرست كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، ج 13 ، ص 25 و 26 .
( 4 ) التّراث العربي ج 5 ، باب العين .
( 5 ) أمل الآمل ج 2 ، ص 336 ؛ در پاورقى ترجمهء او آمده