موضوع تفسير : ردّ استدلال مكتب خفا ، به آيهء كريمهء
وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ
بر نيكى و بزرگى ابو بكر و عمر و عثمان و طلحه و زبير و اشباه ايشان .
* نسخههاى خطّى
1 . كتابخانهء عمومى آية اللّه مرعشى ، 1125 ه . ق ، مجموعهء شمارهء 187 كه در فهرست آن ، ج 1 ، ص 212 ، معرّفى شده است .
2 . كتابخانهء وزيرى يزد ، كه در فهرست آن ، ج 5 ، ص 1647 ، تحت مجموعهء شمارهء 20410 ، معرّفى شده است .
3 . كتابخانهء مدرسهء سپهسالار سابق ، 15 ربيع الثّانى 1229 ه . ق ، بدون ذكر مؤلّف ، كه در فهرست آن ، ج 3 ، ص 20 ، تحت شمارهء 2918 ، معرّفى شده است . » « 1 »
* وفات او
وفات اين عالم بزرگ ، در دوّم رمضان سال 1111 ه . ق ، رخ داده است ، در مادّه تاريخ وفات او سرودهاند :
ماه رمضان كه بيست و هفتش كم شد * تاريخ وفات باقر أعلم شد
415 . تفسير رودسرى لاهيجى [ زنده در 1112 ق ]
مؤلّف آن ، شيخ محمّد بن شمس الدّين گيلانى رودسرى لاهيجى ، يكى از اعيان تفسيرى اواخر قرن يازده ، و اوايل قرن دوازده هجرى مىباشد .
طبق معرّفى صاحب تراجم الرّجال ، او فاضل عالم ، محدّث و مفسّر بوده است ، كه در اوايل قرن دوازده هجرى در نجف اشرف اقامت مىگزيده است . وى نوشتههاى پراكندهاى را از ايشان ديده است ، كه نشانى از كمال و فضل وى ، دارد .
از آثار وى ، تفسير قرآن كريم ، مىباشد ، كه برخى از اوراق آن را در ماه محرّم 1112 ، هجرى نگاشتهاند . « 2 »
تفسير او ، شرح مختصرى است از آياتى كه احتياج به توضيح و تفسير دارد . اين تفسير ، يك تفسير به مأثور ، مىباشد . اين تفسير تحت كد 3602 ، با خطّ خود مؤلّف در فهرست كتابخانهء آية اللّه مرعشى معرّفى شده است . نسخهاى كه در آن كتابخانه موجود است ، از آغاز و پايان آن افتادگى دارد ، و از سورهء بقره تا يس موجود است . « 3 »
416 . تفسير سيّد محمد تنكابنى [ زنده در 1112 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيّد محمّد يوسف حسينى تنكابنى ، يكى از اعلام قرن دوازده هجرى مىباشد .
نام تفسير او « مقباس العرفان و مفتاح التّبيان لمدارك القرآن » ، مىباشد ، كه جلد نخستين آن ، در سال 1112 ه . ق پايان پذيرفته است .
تفسير فوق ، يك نوع تفسير مزجى ، مستند به احاديث مروى از اهل بيت ( ع ) ، است ، و مؤلّف به اختلاف قرّاء و مسائل ادبى به مقدار لازم در فهم آيات كريمه مىپردازد . مؤلّف ، آن را به شاه سلطان حسين صفوى ، تقديم نموده است . جلد نخستين آن ، شامل تفسير سورهء فاتحه و بقره است ، كه در روز چهارشنبه سوّم صفر 1112 ه . ق به پايان برده است .
آغاز آن : « الحمد للّه الّذي ربّ العالمين شرحا لدلائل كماله و جلاله و تفسيرا و أبدع صور عالم الإمكان و الأكوان . . . . »
اين تفسير تحت كد 4826 ، در فهرست
هامش
البحرين ، ص 58 ، نظم اللّآلي ، ص 372 .
( 1 ) نظم اللّآلي ، تحقيق سيّد مهدى رجائى ، دار الكتب الإسلامى قم ، چاپ اوّل سربى وزيرى ، 1411 ، ص 50 - 56 .
( 2 ) تراجم الرّجال ، ج 1 ، ص 508 ، كد معرّفى 950 ، چاپ كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، سال 1414 .
( 3 ) التّراث العربي ج 2 ، ص 91 .