ج 13 ، ص 96 ) ، وى در آن كتاب از مرحوم مجلسى به عنوان « استادم » ، تعبير مىآورد .
3 . منهاج الفلاح ، كه در الذّريعة ، ج 23 ، ص 196 ، معرّفى شده است .
4 . تفسير نورى بر قرآن كريم ، ( الذّريعة ، ج 26 ، ص 222 ) .
او با خطّ نسخ زيبايى كه دارد ، كتابت تمام قرآن را همراه با اعراب صحيح و نقطهگذارى كامل ، با دقّت تمام انجام داده است . و از كتابت آن در تاريخ روز شنبه ششم شوّال 1103 ه . ق فراغت پيدا نموده است . و از خود به عنوان « تمسّك جوينده به آل مصطفى ( ص ) » ، تعبير آورده است . او با خطّ نستعليق زيبا و خوب خود ، ترجمهء فارسى قرآن را در وسط هر دو سطر آورده است ، و اين عمل او از آغاز قرآن تا اواسط سورهء نساء ، ادامه پيدا كرده است .
ولى تفسير آيات را به زبان عربى در حواشى قرآن تا پايان ادامه داده است . پس در هر صفحه ، تعدادى از آيات را در وسط صفحه نگاشته است و تفاسير را در حواشى وسيعى كه دارد ، آورده است . پيش از آنكه نگارش قرآن را شروع نمايد ، تمام مقدّمات تفسير صافى و تفسير مجمع البيان و مقدارى از آغاز تفسير صافى را تا سورهء مائده آورده است . سپس شروع به كتابت قرآن ، همراه با حواشى تفسيرى آن نموده است ، و عين عبارات مفسّرين را آورده است ، و جهت اختصار ، رموزى را تعيين كرده است . مثلا « ن » ، براى مجمع البيان ، « مع » ، جهت جوامع الجامع ، « ى » ، جهت تفسير بيضاوى ، « لا » ، جهت آيات الأحكام اردبيلى و فاضل مقداد ، « ص » ، جهت تفسير صافى فيض كاشانى ، از سورهء مائده تا پايان قرآن مجيد ، و براى كلام خودش ، نام خود ، حسين را ذكر مىكند ، و اغلب بيان و سخن او پيرامون تحقيق در اختلاف قرّاء مىباشد .
نسخهاى كه در كتابخانهء آستان قدس رضوى ، موجود مىباشد ، موقوفهء طيّبه نساء خانم ، دختر خان جان بيگ قرجهداغى ، و همسر حيدر قلى خان دنبلى با توليت مولى سعيد قرجهداغى ، ساكن نجف اشرف ، سپس با اولاد و فرزندان اوست ، مشروط به آنكه از نجف خارج نشود . اين نسخه هماكنون پيش شيخ عبد الرّسول جواهرى مىباشد . « 1 »
آقاى اشكورى ، در ملحقات الذّريعة ، مىافزايند :
« مولى سعيد كه در وقفنامه نام او به نام متولّى آمده است ، همان روايتگر از آية اللّه سيّد بحر العلوم ، مىباشد ، كه علّامه شيخ مرتضى انصارى نيز ، از او روايت مىكند . صيغهء وقف شرعى را سيّد مهدى بن محمّد حسن حسينخانى ، اجرا نموده است . شايد مقصود از او ، فرزند ميرزا حسن زنوزى ، متخلّص به « فانى » بوده باشد . » « 2 »
411 . تفسير منهاج التّأويل [ كتابت 1110 ه . ق ]
مؤلّف « تفسير منهاج التّأويل و التّنزيل » ، يكى از اصحاب امامى ما است ، ولى نامش نامشخّص و نامعلوم است ، و عصر تأليف آن ، قرن دوازدهم هجرى مىباشد .
اين تفسير ، به صورت تفسير عرفانى ، و به زبان فارسى است ، كه از سورهء نبأ و انشقاق و بروج ، تا پايان قرآن مجيد مىباشد . مؤلّف آن اصلا شيرازى بوده است ، و اين نسخه در خانقاه احمديّهء شيراز نگهدارى مىشود . در فهرست كتابهاى خانقاه ، ج 1 ، ص 275 ، معرّفى شده است ، كه در تاريخ 10 ذىالقعده 1110 ه . ق در طول هفت ماه به نگارش درآمده است . تفسير موجود ، با يك واسطه از خطّ
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 26 ، ص 222 ، كد معرّفى 1123 .
( 2 ) ملحقات الذّريعة ج 26 ، ص 222 و 223 ، كد معرّفى 1123 .