موجود است ، و اغلب به نقل سخنان مرحوم فيض كاشانى ، در تفسير صافى ، متعرّض مىگردد . » « 1 »
356 . تفسير مجمع البحرين توپچى [ تحرير در 1083 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم بزرگوار ، ضياء الدّين يوسف بن محمّد بن ميرزا حسين خان وزير توپچى قزوينى ، يكى از اعلام قرن يازدهم هجرى مىباشد .
راز نامگذارى آن به « مجمع البحرين » ، اين است ، كه او در پيشگفتار تفسير خود آورده است كه اين كتاب خلاصه و فشردهء دو كتاب تفسيرى بزرگ « مجمع البيان » و « جوامع الجامع » طبرسى ( ره ) ، مىباشد .
آغاز تفسير « نحمدك يا من أنزلت على عبدك الكتاب . . . » مىباشد . فراغت از نيمهء اوّل تفسير ، شب ششم ماه محرّم 1082 ه . ق ، و فراغت از نيمهء دوّم آن ، در سال 1083 ه . ق ، مىباشد . مجموع تفسير ، بيش از 63 هزار سطر در 539 صفحهء بزرگ ، ( چاپ سنگى ) ، قرار گرفته است ، آنچنانكه فاضل بن يوسف در فهرست كتابخانهء مدرسهء سپهسالار ( شهيد مطهّرى ) ، ج 1 ، ص 167 ، آورده است . « 2 »
دكتر شفيعى مىنويسد : « روش تفسيرى او اين است ، كه قبل از تفسير سورهء مباركهء حمد ، فصلى را در فضيلت قرآن و اهل قرآن ، و اخبار اهل بيت عصمت ( ع ) با انشاى فصيح و خوب ، در كمال اختصار و ايجاز ، ذكر مىكند » . مؤلّف محترم « مفسّران شيعه » ، اين كتاب را ، خلاصهاى از مجمع البيان و جوامع الجامع شيخ طبرسى ، مىداند ، ازاينرو آن را مجمع البحرين ، ناميده است . نسخهاى از آن به خطّ نسخ خوب ، مشتمل بر تمام تفسير ، موجود مىباشد . از عبارت آخر جلد اوّل ، آن معلوم مىشود ، كه به خطّ خود مؤلّف مىباشد ، چون مىنويسد : « كان الفراغ عن تأليفه و تسطيره ليلة السّادس من شهر اللّه الحرام المحرّم ، سنة اثنى و ثمانين بعد الألف » ، ( 1082 ه . ق ) اين كتاب ، داراى دوسه لوحهء خوب ، يكى در اوّل ، و ديگرى در آغاز سورهء مريم ، ابتداى جلد دوّم مىباشد . » « 3 »
* محلّ نگهدارى
اين نسخه ، تحت شمارهء 1955 ، ثبت دفتر كتابخانهء مدرسهء عالى شهيد مطهّرى شده است .
357 . و 358 . تفاسير طبسى [ زنده در 1083 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مولى محمّد بن محمود بن على طبسى ، يكى از اعلام بارز قرن يازدهم هجرى ، مىباشد . او در معارف قرآنى ، دو اثر جداگانه دارد :
1 . تفسير آيات الأحكام .
2 . تفسير آيات قصص و روائى قرآن .
قصص قرآن ، شرح و تفسير آياتى است ، كه مشتمل بر قصص انبياء و امم سالفه ، مىباشد . وى آيات هر موضوع را در يك جا به صورت تفسير مزجى ، به ترتيب سورههاى قرآنى بيان مىدارد ، و در آغاز آن وعده كرده است ، كه تاريخ پيامبر اسلام ( ص ) ، و ائمّهء هدى ( ع ) ، را نيز به آن لاحق سازد ، ولى در پايان مىنويسد ، اين برنامه را در كتاب خاصّ مستقلّى خواهد نوشت . آغاز تأليف در ماه مبارك رمضان سال 1082 ه . ق و در نيمه ذىحجّه 1083 ه . ق به پايان برده است .
آغاز آن : « الحمد للّه الّذي أنزل الكتاب على عبده و جعله لكلّ شىء تبيانا ، و صيّره لتصديق نبوّته و تأييد رسالته حجّة و برهانا . . . . » « 4 »
هامش
( 1 ) رياض العلماء ج 4 ، ص 262 .
( 2 ) الذّريعة ج 20 ، ص 23 .
( 3 ) مفسّران شيعه تأليف دكتر شفيعى ، ص 143 .
( 4 ) التراث العربي في خزينة مخطوطات المكتبة المرعشى ،