و الهلاك . التّتبّب : التّخسّر و النّقصان ، غير تتبيب اى غير خسران و نقصان يعنى كلّما دعاهم الى الهدى ازدادوا تكذيبا ، فزادت خسارتهم . » « 1 »
* سير و بررسى در غرائب قرآن
ناشر و مصحّح محترم كتاب ، دانشمند محترم ، استاد كاظم طريحى ، بر پيشگفتارى كه بر چاپ اخير اين كتاب نگاشتهاند ، به مناسبت نام كتاب و در راستاى زمينهسازى جهت فهم درست كلمهء « غريب » ، به سير اجمالى در تفاسيرى كه به همين نام تاكنون منتشر شده ، پرداختهاند و بيش از 50 عنوان غريب القرآن را ارائه دادهاند ، كه محض آشنايى خوانندگان عاشق فرهنگ قرآن ، بررسى و تتبّع ايشان ، با كسب اجازه در اينجا آورده مىشود ، تا زمينهاى جهت تكامل دانش قرآنى خوانندهء عزيز گردد . « 2 »
« قرآن مجيد ، خود شگفتى و اعجوبهاى است ، يكى از عجائب و شگفتيهاى جهان خلقت ، و نادرهاى است ، از نوادر جهان تشريع ، كه هنوز راز ندورت او كاملا مكشوف نگرديده است . قرآن بارقهاى از عالم غيب و نادرهاى در زندگى روحى و ارشادى بشر است . فرقان بين حقّ و باطل ، و برهان و راهنما بر پويندگان راه سعادت . قرآن ، دلربا است .
ظاهرش زيبا و باطنش ژرفا و عميق « 3 » ، و ريشههاى آن را ريشههايى است . عجائب آن هرگز به شمار نمىآيد .
تازههاى آن هرگز كهنه نمىگردد . در دل آن چراغ هدايت و نورهاى روشنگر حكمت و معرفت نهفته است . قرآن درياى ژرفى است ، ناپيدا كرانه .
نويدبخش ، بيمدهنده ، تذكار و راهنما و هدايتبخش ، و بشارتآور بر دلهاى مستعدّ و خداجوى . . . تاكنون در مورد شناخت غرايب و عجايب قرآن ، گامهايى برداشته شده است . هركس با ابزار كار خود ، و متناسب با فهم و استعداد خويش ، خواسته است با وسيلهء تخصّص و شناخت خويشتن ، در كشف راز اين ناپيدا اسرار ، گامى برداشته باشد . اديب ، با وسائل ادبى خود ، شاعر ، با شعر و ابزار ذوق و هنرى خود . لغتشناس ، با لغتها و گويشها و لهجههاى خويش . مفسّرين ، با اطّلاعات وسيع و همهجانبهء خويش ، و اگر گفته شود ، تاكنون بيش از صدها كتاب ، رساله ، مقاله و مجموعه در مورد شناخت غرايب و عجايب آن به رشتهء تحرير درآمده است ، شايد عشرى از اعشار واقعيّت گفته نشده است . ولى در اين ميان ، غربتشناسى ادبا و لغتدانان و مفسّران ادبى قرآن ، خود تاريخ زيبا و سرنوشت جالبى دارد ، كه در اين سخن كوتاه ، سعى و كوشش مىشود ، اهل فضل و ادب را در روند تاريخى غريبشناسى غربت و ندرت قرآن ، قرار دهيم . »
* عنوان غريب القرآن در طول تاريخ
تاكنون ، ( آنچه ما سراغ داريم ) ، بيش از 59 عنوان كتاب غريب القرآن ، از سوى مفسّران عاليقدر قرآن ،
هامش
( 1 ) تفسير غريب القرآن ، بخش آخر .
( 2 ) تاكنون معاجم لغت عربى فراوانى انتشار يافته است كه مشهورترين آنها ، با اين حجم از لغات مىباشند :
الف - تاج اللّغة و صحاح اللّغة ، تأليف جوهرى ، شامل 40 هزار لغت و كلمه .
ب - قاموس المحيط ، تأليف فيروزآبادى ، شامل 60 هزار لغت و كلمه .
ج - لسان العرب ، تأليف ابن منظور ، شامل 80 هزار لغت .
د - تاج العروس ، تأليف زبيدى ، شامل 120 هزار لغت .
نويسندهء مقدّمهء صحاح اللّغة در مقدّمهء خود مىنويسد :
« استاد عبّاس محمود العقّاد ، بزرگترين نويسنده و متفكّر جهان عرب ، در مجموع تأليفات خود ، بيش از 10 هزار لغت به كار نبرده است . علىرغم آنكه او بيش از 60 مجلّد كتاب قطور تأليف نموده است . » ( مجلّهء نهج الإسلام ، سال 1401 ، نشريه سوريّه ) .
( 3 ) اصول كافى ، باب فضل القرآن ، « ايّها النّاس ! أنتم في دار هدنة و أنتم على ظهر سفر » .