مولانا عبد الحكيم سلّمه اللّه توصيف مىنمايد . » « 1 »
335 . تصحيح و تنقيح موسوى از ترجمة الخواصّ [ زنده در 1067 ه ]
مصحّح محترم آن ، سيّد محمود بن سيّد علىّ بن محمّد موسوى ، يكى از اعيان تفسيرى قرن يازدهم هجرى مىباشد .
ترجمة الخواصّ ، معروف به تفسير زوارهاى ، تأليف مفسّر نامدار ، علىّ بن حسن زوارهاى ، شاگرد سيّد غياث الدّين جمشيد زوارهاى ، و استاد ملّا فتح اللّه صاحب منهج الصّادقين ، يكى از تفاسير معروف شيعه مىباشد ، كه فراغت از تأليف آن ، به سال 946 ه . ق ، مطابق عدد « فضل الله » ، صورت پذيرفته است . ( الذّريعة ، ج 4 ، كد 472 ) اين تفسير تاكنون مورد عنايت و توجّه فضلاء و دانشمندان بوده است ، و مصحّح محترم به قدر توان و وسعت علمى خويش به تصحيح و تنقيح آن همّت گماشته است ، و فراغت از تصحيح آن در سال 1067 ه . ق ، انجام پذيرفته است . نسخهء تصحيحشده از آن تفسير ، هماكنون در كتابخانهء مجلس نگهدارى مىشود ، و معلوم مىگردد ، مصحّح محترم آن ، يكى از افاضل قرن يازدهم بوده است . « 2 »
336 . تفسير قاسمى [ م 1067 ه . ق ]
مؤلّف آن علّامه سيّد محمّد بن حسين قاسمى زيدى يمنى ، يكى از اعلام زيدى در قرن يازدهم هجرى مىباشد . تفسير فوق به نام « منتهى المرام في شرح آيات الأحكام » شرحى بر كتاب « حصر الآيات الأحكام الشرعيّة » تأليف سيّد محمّد بن ابراهيم وزير مىباشد . روش كارى او چنين است كه آيات را مورد تفسير قرار داده و مسائل را ، از آيات استنباط و احاديث را ، از منابع ، و اقوال پيشوايان معصوم ( ع ) ، در استدلال به مذهب فكرى خود مىآورد .
* آغاز آن
مطلع تفسير ، چنين شروع مىگردد : « الحمد للّه الّذي شرح الصّدور بآيات أحكامه ، و أبدع نظام المصنوعات بما أظهر من إتقان صنعه و احكامه »
اين كتاب در سال 1342 ه . ق ، در صنعاء چاپ شده است ، و مجدّدا در سال 1357 ه . ق ، با تحقيق و تعليق هيئتى از علماء به طبع مجدّد نائل آمده است . طبع اخير آن ، از سوى كتابخانهء بزرگ يمن ، به صورت افست ، تكثير و انتشار يافته است . « 3 »
337 . تفسير بديع البيان عاملى [ زنده در 1068 ه . ق ]
مؤلّف آن ، عالم وارسته ، شيخ محمّد بن علىّ بن نعمة اللّه بن خاتون عاملى ، خواهرزادهء شيخ بهائى ، يكى از علماى بزرگ قرن يازدهم هجرى مىباشد .
* سبك تفسيرى او
مفسّر محترم ، با نقل اقوال چند تن از مفسّران بزرگ ، پيرامون هريك از آيات ، با تصريح به اسامى كتابهاى آنان ، در مقابل اسامى هركدام جهت اختصار رمزى را مشخّص نموده است ، كه با آن رمز به تفسير مورد نظر اشاره مىنمايد و مطالب خود را تحت عنوان « مترجم گويد » ، مىآورد ، و فضيلت هر آيه را ذكر مىكند و مىگويد : « و التّفسير بما قاله المفسّرون » يا « التّفسير بالأحاديث المرويّة . »
* ديگر آثار او
از ديگر آثار و تأليفات او ، شرح إرشاد و تكميل
هامش
( 1 ) منبع فوق .
( 2 ) طبقات اعلام الشيعة ج 5 ، ص 550 .
( 3 ) مؤلّفات الزيديّة ج 3 ، ص 66 .