1 . تفتيح أبصار القضاة إلى ازهار المسائل المرتضاة .
2 . الدّرر المنتقاة في شرح المرقاة .
3 . شرح العقيدة الصّحيحة .
بنا به تصريح صاحب « المؤلّفات » ، وفات او در سال 1062 ه . ق ، رخ داده است . « 1 »
332 . تعليقه بر تفسير بيضاوى [ م 1064 ه . ق ]
مؤلّف بزرگوار آن ، سيّد علاء الدّين حسين بن رفيع الدّين محمّد مرعشى آملى اصفهانى ، معروف به سلطان العلماء ، يكى از اعلام بارز قرن يازدهم هجرى است . او يكى از شاگردان برجستهء آقا حسين ، محقّق خوانسارى مىباشد . در جامع الرّواة اردبيلى ، آمده است ، كه وى تعليقهاى بر تفسير قاضى بيضاوى دارد ، و در جلد ششم الذّريعة ، نيز در ميان حواشى تفسير بيضاوى ، از حاشيهء او نام برده شده است .
صاحب الذّريعة ، در مقام بازگويى حواشى انوار التّنزيل قاضى بيضاوى ( متوفّى 682 ه . ق ) ، مىنويسد : « يكى ديگر از حواشى آن ، حاشيهء سلطان العلماء ، ميرزا علاء الدّين ، حسين بن رفيع الدّين محمّد مرعشى آملى اصفهانى ، متوفّى 1064 ه . ق ، مىباشد كه در كتاب جامع الرّواة آن را تحت عنوان تعليقات آورده است . » « 2 » او سپس در كتاب الأعلام با شرح بيشترى بيوگرافى او را آورده و مىنويسد :
« حسين سلطان العلماء علاء الدّين ، خليفهء سلطان مرعشى ، ( متولّد 1001 ه . ق ، و متوفّى 1064 ه . ق ) ، فرزند رفيع الدّين محمّد صدر بن شجاع الدّين محمود بن على خليفه ، از نوادگان مير قوام الدّين ، ( مشهور به مير بزرگ ) ، مدفون در آمل مازندران ، از تبار امام زين العابدين ( ع ) ، كه شاهعبّاس اوّل ، دختر خودش را در ايّام حيات پدر او ، رفيع الدّين به ازدواج او درآورد . پس از درگذشت وزير سلمان خان ، در تاريخ 1033 ه . ق ، او را به وزارت برگزيد . صالح بن اخى اسكندر منشى ، در تاريخ ازدواج آنان ، گفته است : « وزير شاه شد سلطان داماد » او و پدرش رفيع الدّين ، در زمان واحد ، هر دو وزير پادشاه بودند و در يكخانه سكونت مىورزيدند . پس از شاهعبّاس ، شاه صفى او را معزول داشت ، و در تاريخ 1041 ه . ق ، چشمان او را از حدقه درآورد ، و او را مجبور ساخت كه از اصفهان به قم تبعيد گردد ، و اين اقامت اجبارى تا عصر شاهعبّاس ثانى ادامه داشت ، تا اينكه وزير سارو تقى در سال 1055 ه . ق ، كشته شد و او مجدّدا به وزارت منصوب گرديد ، تا اينكه در سال 1064 ه . ق ، يا به روايتى 1065 ه . ق ، وفات يافت . صائب در تاريخ خود در مورد او گويد : « آه از دستور عالم ، واى از سلطان علم » . از نوادگان او ، آية اللّه العظمى سيّد شهاب الدّين مرعشى نجفى مىباشد . » « 3 »
333 . تفسير شيخ فاضل جواد [ م 1065 ق ]
مؤلّف آن ، فقيه عاليقدر ، شيخ فاضل جواد بن سعد اللّه بن جواد بغدادى كاظمى ، ( متوفّى 1065 ) ، يكى از اعلام قرن يازدهم هجرى مىباشد . او از شاگردان عالم جليل القدر ، مرحوم شيخ بهائى است . نام تفسير او « مسالك الأفهام إلى آيات الأحكام » ، مىباشد كه در سال 1043 ه . ق ، از تأليف آن فراغت يافته است .
* گفتار صاحب امل الآمل
مرحوم شيخ حرّ عاملى ( م 1104 ه . ق ، ) ، در كتاب
هامش
( 1 ) مؤلّفات الزّيديّة ج 2 ، ص 212 .
( 2 ) الذّريعة ج 6 ، ص 42 ، تحت كد 198 .
( 3 ) الأعلام ، چاپ مرواريد تهران ، ص 168 ؛ شرح حال او در : رياض العلماء ، ج 2 ، ص 51 - 56 ؛ تاريخ عالمآراى عبّاسى ، ص 113 ، 1040 ، 1091 آمده است .