أُولئِكَ مُبَرَّؤُنَ مِمَّا يَقُولُونَ
« 1 » .
تاريخ كتابت نسخهاى از اين تفسير ، كه در كتابخانهء آية اللّه ميرزا محمّد تقى شيرازى بوده است ، پيش از 1048 ، را نشان مىدهد ، چه آنكه در تاريخ مزبور ، اين تفسير ، به تملّك شيخ يحيى بن عيسى بن محمّد امينى نجفى ، درآمده است ، و سپس ، در سال 1088 ، مرحوم سيّد على خان مدنى ، آن را تملّك نموده ، و پيوست سؤالهاى شيخ صالح بن حسن جزائرى ، قرار داده است ، و محتمل است ، كه سؤالكننده نيز ، جزائرى مذكور بوده باشد . « 2 »
311 . و 312 . تفاسير تنكابنى [ م 1033 ق ]
مؤلّف آنها ، حكيم بارع ، شيخ محمّد كاظم بن عبد العلى تنكابنى شيرمى ، يكى از اعلام تفسيرى قرن يازدهم هجرى مىباشد .
او كه در مكتب شيخ بزرگوار ، عالم جامع ، شيخ بهائى ، ( أعلى اللّه مقامه الشّريف ) ، تلمّذ نموده است ، از روح ملكوتى و كمالطلبى استاد ، اشراقاتى را كسب كرده است ، و داراى قلب رحمانى و روح صمدانى گشته است ، و اين روحيّه در آثار و تأليفات وى ، انعكاس ويژهاى دارد . از او آثار زير بهجا مانده است :
1 . اللوح المحفوظ لأسرار كتاب اللّه الملفوظ ، كه نسخهاى از آن در كتابخانهء دانشكدهء ادبيّات مشهد مىباشد ، كه تاريخ تأليف آن ، بيستم صفر 1028 ه . ق ، و به نام شاهعبّاس حسينى موسوى ، تقرير شده است . « 3 »
2 . اثنىعشريّه ، در مشكلات علوم دوازدهگانه :
تفسير ، كلام ، اصول ، هيئت ، الهيّات ، طبيعيّات ، هندسه ، حساب ، فقه ، حديث ، ادبيّات عربى و منطق . اين كتاب در سال 1015 ، تأليف ، و به شاهعبّاس صفوى ، اهداء شده است ، و در برخى از منابع ، به نام « أنموذج العلوم » ، ناميده شده است . « 4 »
3 . العشرة الكاملة ، در موضوع ده علم ، كه همانند كتاب فوق است ، فقط فقه و حديث ، استثناء شده است . اين كتاب را ، به نام يكى از علماى هند ، عبد الرّحيم خان تأليف و هديه نموده است .
4 . قانون الإدراك ، يا برهان الإدراك ، در شرح تشريح الأفلاك ، استادش ، شيخ بهائى ، كه در سال 1007 ه . ق ، بنا به دستور استادش ، به نام شاهعبّاس اوّل صفوى تأليف نموده است . « 5 »
5 . حاشيه بر كتاب المحصول فخر رازى ، كه مرحوم افندى ، در رياض العلماء خبر داده است ، كه آن را در تبريز ، رؤيت نموده است .
6 . شرحى بر تذكرهء نظام الدّين .
7 . شبه الظّفرة ، ذيلى است بر مسألهء هفتم انموذج دوانى ، در حل شبه الظّفرة ، كه بنا به قول نويسندهء « بزرگان تنكابن » ، آقاى حائرى ، عين نسخه را در كتابخانهء ملك تهران ، در تاريخ 5 / 6 / 1349 ، مشاهده نموده است . « 6 »
او علاوه بر كتابهاى فوق ، كه نوعا جنبهء قرآنى و تفسيرى نيز ، داشتهاند ، دو اثر مستقلّ تفسيرى به شرح زير دارد :
1 . حاشيه بر تفسير فخر رازى :
حاشيهء مزبور ، در هامش قطعهاى از تفسير فخر رازى ، نوشته و مقابله گرديده است . حاشيه به خطّ مؤلّف ، در آخر سورهء كهف ، با خطّ نسخ زيبا و درشت ، اين عبارت آمده است : « هو اللّه سبحانه قد
هامش
( 1 ) سورهء نور آيهء 26 .
( 2 ) مفسّران شيعه دكتر محمّد شفيعى ، ص 146 .
( 3 ) فهرست كتابهاى خطّى كتابخانهء دانشكدهء ادبيّات دانشگاه فردوسى مشهد ، ص 161 ، الذّريعة ، ج 18 ، ص 376 .
( 4 ) الذّريعة ج 2 ، ص 406 ، اعيان الشّيعة ، ج 8 ، ص 32 .
( 5 ) الذّريعة ، ج 15 ، ص 266 ، اعيان الشّيعة ، ج 8 ، ص 32 .
( 6 ) رياض العلماء ج 3 ، ص 62 .