داده است . « 1 »
305 . تا 306 . تفاسير شيخ بهاء الدّين عاملى [ م 1030 ه . ق ]
مؤلّف بزرگوار اين تفاسير ، شيخ الإسلام ، عالم متفنّن ، رياضىدان ماهر ، استاد محقّق و مدقّق ، مهندس توانا ، شيخ محمّد بن حسين بن عبد الصّمد حارثى عاملى يكى از اعلام شامخ و يكى از استوانههاى راسخ قرن يازدهم هجرى مىباشد .
مرحوم شيخ بهائى ، يكى از موفّقترين چهرههاى علمى و عملى قرن يازدهم و يكى از پربركتترين علماى جهان اسلام از نظر تأليف و تصنيف و تنوّع معلومات و تفنّن تصنيفات ، به شمار مىرود . كتابهاى متنوّع او ، مانند :
كشكول ، المخلاة و اربعين خود ، بهترين دليل و نشان مراتب علمى و اجتهاد و فضل و دانش وى مىباشد . او در كثرت تأليفات و تنوّع آن ، كمنظير است . برخى ، تعداد تأليفات او را ، تا 200 مورد رساندهاند ، ولى تازهترين تحقيق ، در اين مورد ، تلاش و كوشش كتابشناس معروف ، آقاى دكتر سيّد محمّد باقر حجّتى ، از اساتيد محترم دانشگاه تهران مىباشد كه جهت ارائه به كنفرانس دمشق ، كه به مناسبت هزارهء شيخ بهائى ، برگزار شده بود ، تنظيم نمودهاند . و نشريّهء « الثّقافة الإسلاميّة » ، ارگان رايزنى فرهنگى ايران ، آن را انتشار دادهاند . محقّق نامبرده ، با تفحّص و بررسى علمى ، تعداد 123 جلد ، از آثار او را نام بردهاند ، كه شمارى از آن ، تأليفات پيرامون قرآن مجيد ، تفسير و علوم قرآنى مىباشد .
ما در اين بخش ، فقط كتابهاى قرآنى او را ، برگزيديم ، و به تشريح آنها ، بسنده مىنمائيم :
1 . حاشيه بر انوار التّنزيل ، قاضى بيضاوى .
2 . حاشيه بر تفسير كشّاف ، جار اللّه زمخشرى .
3 . تفسير مشرق الشّمسين و اكسير السّعادتين .
4 . تفسير عين الحياة .
5 . تفسير العروة الوثقى .
6 . رسالهء تأويل الآيات ، ( البتّه برخى ، آن را همان تفسير عين الحياة دانستهاند ) .
7 . الحاشية ، على الحاشية ، على تفسير البيضاوي .
اينك ، توضيح برخى از تأليفات قرآنى او :
* شرحى بر تفسير قاضى بيضاوى
تفسير قاضى بيضاوى ، يكى از تفاسير معروف و متداول بين عامّه و خاصّه مىباشد ، كه تاكنون بارها ، مورد شرح و بسط و تعليق و تحشيهء گروه كثيرى از مفسّرين شيعه و سنّى قرار گرفته است .
چون تفسير مزبور ، يك كتاب درسى متداول در حوزهها بوده است ، ازآنرو شايد تاكنون ، صدها تعليقه و تحشيه روى اين تفسير ارزشمند ، انجام پذيرفته باشد ، كه ما اكنون ، اسامى برخى از آنها را از ايضاح المكنون اسماعيل پاشا بغدادى ، مىآوريم ، كه خود مىتواند ، گوياى سرگذشت اين تفسير شريف بوده باشد :
1 . شرح جمال الدّين بن عبد الرّحيم بن حسن اسنوى شافعى ، ( متوفّى 772 ه . ق ) .
2 . شرح كمال الدّين محمّد بن محمّد بن عبد الرّحمن مصرى ، معروف به امام الكامل ، ( متوفّى 874 ه . ق ) .
3 . شرح بدر الدّين ، حسين بن خواجه شهاب الدّين ، معروف به ابن قاوان ( متوفّى 889 ه . ق ) .
4 . شرح قاضى عمر بن عبد اللّه روحى حنفى ، ( تا پايان سورهء آل عمران ) و تكميل آن ، توسّط علىّ بن محمّد دمشقى صالحى ، معروف به سليمى ،
هامش
( 1 ) مؤلّفات الزيديّة ج 3 ، ص 233 .