مىشود وى از مفسّرين قرن يازدهم ، بوده باشد . « 1 »
292 . تفسير علّامى هندى [ م 1011 ه . ق ]
مؤلّف آن ، مورّخ نامدار هندى ، ابو الفضل بن شيخ خضر يمانى ناگورى ، ( متوفّى 1011 ه . ق ) ، برادر ابو الفيض سابق الذّكر و يكى از اعلام و مورّخين قرن دهم و اوايل قرن يازدهم هجرى مىباشد . او يكى از مشاهير هند ، و يكى از مورّخين نامدار دربار اكبر شاه هندى ( متوفّى 1014 ) ، مىباشد كه عمرى را با تجرّد و انزوا و عزلت گذراند ، تا عاقبت امر ، به اصرار دوستان به دربار اكبر شاه راه يافت و داراى تقرّب و منزلت در پيشگاه او گرديد . گرچه دربارهء اعتقادات او سخن بسيار رفته است ، ولى با توجّه به سابقهء خانوادگى و محيط و نشو و نماى او ، و با توجّه به ذوق شعرى و روح سرايندگىاش ( كه اين قبيل افراد ، جز آنان كه به حبل متين الهى تمسّك جويند ، دچار نوسانات روحى و موسمى در زندگى اجتماعى مىشوند . ) ، اين نوع اتّهامات دفع مىگردد .
* آثار او
او تأليفات و آثار متعدّدى دارد :
1 . آيين اكبرى ، كه مهمّترين و مشهورترين تأليفات او ، مىباشد ، كه در سال 1004 ه ، به نام اكبر شاه تدوين نموده و به نام « تاريخ اكبرى » ، شهرت يافته است . اين كتاب شرح رسوم و آداب و سنن هندوان را ، مانند آيين فرود آمدن اردو ، آيين چراغافروزى ، و لا بد آيين جنازهسوزانى و غيره را شرح مىدهد .
2 . عيار دانش ، آخرين تحرير از كليله و دمنه با عباراتى ساده و روان و سليس ، با افزودن دو باب به اوّل كتاب ، كه در تصحيح ملّا حسين واعظ كاشفى ، در « انوار سهيلى » ، آن دو باب حذف شده است .
3 . مكاتبات علّامى ، شامل ترسّلات و منشآت او .
4 . جامع اللّغات ، پيرامون لغت فارسى .
5 . تفسير آية الكرسى . « 2 »
293 . تفسير لكنهوئى [ م 1012 ه . ق ]
مؤلّف آن ، يكى ديگر از برخاستگان از ديار هند ، عالم وارسته ، سيّد على محمّد بن سيّد محمّد بن سيّد دلدار على نقوى لكنهوئى ، ( م 1012 ه . ق ) ، يكى از اعلام قرن دهم و اوايل قرن يازدهم هجرى مىباشد . او ، يكى از دانشمندان شيعى شبه قارّهء هند ، داراى تأليفات و آثار متعدّد اسلامى است ، كه از آن ميان مىتوان به دو كتاب « انوار الأنزال فى تفسير سورة النّور » و كتاب « احسن القصص ، في تفسير سورة يوسف » ، اشاره نمود . جاى تذكّر است كه ، در قرن يازده هجرى ، تفاسير متعدّدى در هندوستان انتشار يافته است ، كه يكى از عوامل اين گرايش تفسيرى ، وجود حكومت اكبر شاه و حسن سلوك او با اديبان و شاعران و ايرانيان است . و اين محبّت و علاقهء او ، موجب گسترش زبان قرآن ، در
هامش
( 1 ) فهرست نسخههاى خطّى كتابخانهء آية اللّه مرعشى ، ج 8 ، ص 158 و 159 ، كد معرّفى 2982 .
( 2 ) تاريخ ادبيّات دكتر صفا ، ج 5 ، ص 697 ، هفت اقليم تهران ، ج 1 ، ص 373 ، بهارستان سخن مدراس ، ص 429 ، چاپ 1958 م - مآثر الامراء ، ج 2 ، كلكته ، ص 608 - 622 ، چاپ 1890 م - تاريخ نظم و نثر نفيسى ، ص 366 - سبكشناسى بهار ، ج 3 ، ص 281 - 295 ، چاپ سوّم ، 1349 ه . ش - ريحانة الأدب ، ج 4 ، ص 385 - اكبرنامهء ابو الفضل علّامى ، ج 1 ، ص 1872 ، چاپ 1877 م - تذكرهء ميخانهء تهران ، 1340 ه . ش ، حاشيهء صفحهء 252 - 254 ؛ تاريخ تذكرههاى فارسى ، ج 2 ، ص 436 - 438 ، 1350 ه . ش ، چاپ تهران - گنجينهء سخن ، مقدّمهء ج 1 ، چاپ دانشگاه تهران ، ص 147 ، چاپ 1353 ه . ش - فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران ، ج 2 ، ص 517 - 519 ؛ فهرست نسخههاى خطّى فارسى در كتابخانهء ملّى پاريس ، ج 1 ، ص 337 ، 341 ، 401 و 402 فهرست نسخههاى خطّى فارسى در كتابخانهء موزهء بريتانيا ، ص 396 و 838 .