آن چنان كه ملاحظه مىشود ، حتّى يككلمهء نقطهدار در سراسر تفسير به همين شيوه كه ملاحظه مىشود به كار گرفته نشده است .
مطلع اين تفسير ، در 20 صفحهء كامل ، همچنان ادامه پيدا مىكند . البتّه اين نوع تقيّد به الفاظ و حروف ، گاهى تكلّفزا و مشكلآفرين است ، ولى چه بايد كرد ، تصميم هنرنمايى ، در مورد زيباترين شاهكار صناعت و خلقت گرفته شده است ، و ران ملخى به بارگاه شامخ و بلند سليمانى به نمايش گذاشته است .
البتّه اين عمل فيّاضى ، يك كار بىسابقه نيست .
پيش از او ، خطبههايى بىنقطه ، از مولاى متّقيان ، على ( ع ) ، و به تبع آن بزرگوار ، شعرا و نويسندگانى مانند ابو محمّد قاسم بن محمّد بن عثمان حريرى بصرى ، بدر الدّين جاجرمى ، ( متوفّى 686 ) ، از شعراى معروف قرن هفتم ، قصيدهاى به پارسى ، و شاعرى به نام سنجر كاشانى ، متخلّص به ديوانه ، و قطرهء اصفهانى ، از شعراى دورهء قاجار ، رضا قلى خان هدايت ، ( متوفّى 1288 ه ) ، در مدح حضرت رضا ( ع ) ، ميرزا عبد الوهّاب ، معتمد الدّولة متخلّص به نشاط ، در طى نامهاى كه به ناصر الدّين شاه ، نوشته ، رفعت سمنانى ، ( متوفّى 1310 ه . ش ) ، اشعار و خطبههاى بىنقطه گفتهاند ، كه ما در اين مقام ، به عنوان تلطيف حال خواننده و توسّل به امام بزرگوار ، امام رضا ( ع ) ، مديحيّهء رضا قلى خان هدايت را مىآوريم :
سرور هرمس دها ، داور دارا علم * مالك ملك عطا ، عالم علم كرم
عدل و كرم را مطاع ، داد و دول را معاد * عالم علم إله ، حاكم ملك حكم
داور كاووس كوس ، كامده روم و روس * دادگر ملك طوس ، راد امام امم
حمدسرا سرا مر ورا ، ملك و ملل در محل * سدّهگرا مر ورا روح و مَلك در حرم
كلك درر سلك او ، داده درر را عموم * لعل گهروار او ، كرده گهر را عدم
درگه او آمده ، مكه داده و دول * سدّهء او آمده ، سدره عدل و همم
آمده معلوم او ، گر سمك و گر مساك * آمده معدوم او ، گر گهر و گر درم
در هوس علم او ، روح و ملك را امل * در طمع حلم او ، كوه احد را الم
هم حمل و دلو را ، حامل او كرده رام * هم اسد و گاو را ، عامل او داده رم
گوهر عمّال را ، همدل او داده دل * كورهء آمال را همدم او داده دم
هركه مر او را عدم گر همه مه ور كه مهر * سود مر او را حرام عمر مر او را هدم « 1 »
* مركز نگهدارى
اين تفسير ، در كشور هند منتشر گرديده ، و در اكثر مراكز علمى و فرهنگى يافت مىشود . نسخهاى از اين تفسير بىنظير ، در كتابخانهء آية اللّه مرعشى در قم ، موجود مىباشد ، و در ج 5 ، ص 295 ، تحت كد 1925 ، فهرست نسخههاى خطّى ، معرّفى شده است ، كه در 298 برگ 19 سطرى قرار دارد ، و نگارنده به زيارت و مطالعهء آن ، مشرّف شده است . « 2 »
* تأليفات ديگر
او علاوه بر تفسير فوق ، كتابهاى ديگرى نيز دارد كه يكى از آنها ، شرحى پيرامون آية الكرسى ، است ، كه بنا به گزارش صاحب الذّريعة ، نسخهاى از آن در كتابخانهء آستان قدس رضوى ، نگهدارى مىشود . او
هامش
( 1 ) مدارج البلاغة ، چاپ سنگى ، ص 124 و 125 ؛ براى آگاهى بيشتر از آثار و متون بىنقطه ، مراجعه كنيد به مجلّهء آينه پژوهش ، سال چهارم ، شمارهء چهارم ، آذر و دى 1372 ، ص 12 - 20 ، مقالهء آقاى محسن ناجى نصرآبادى .
( 2 ) فهرست نسخههاى خطّى ج 5 ، ص 295 ، كد معرّفى 1925 .