صورت دوقلو ، به دنيا آمدهاند ، ( اين هم نشانى از عجايب هندوستان ! ) آنگاه ، تصانيف او را ذكر مىكند . در آن ميان ، از تفسير او ياد مىكند كه با نام پادشاه وقت ، تصدير و توشيح شده بود . فرزندش ابو الفضل ، پس از فوت پدر ، آن را نشر داده است . » « 1 »
286 . تفسير مجتهد كركى عاملى [ م 1001 ه . ق ]
مؤلّف آن ، سيّد حسين بن سيد حسن مجتهد كركى عاملى ، ( متوفّى 1001 ه . ق ) يكى از اعلام بارز قرن دهم و اوّل قرن يازدهم هجرى مىباشد .
او يكى از مجتهدين متبحّر اماميّه ، در عهد شاهطهماسب و شاهعبّاس صفوى بوده است . آثار و تأليفات متعدّدى دارد ، كه حاكى از علم و دانش وسيع او مىباشد . از آن ميان حاشيهء صحيفهء سجّاديّهء طهماسبيّه در امامت ، عيون الاخبار ، الإشراف على سيادة الأشراف ، در اثبات سيادت كسانى كه از طريق مادر ، نسب به هاشم بن عبد مناف مىرسانند ، و اخيرا تفسير آيهء شريفهء
الْيَوْمَ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ ،
طَعامُ الَّذِينَ أُوتُوا
الْكِتابَ حِلٌّ لَكُمْ وَ طَعامُكُمْ حِلٌّ لَهُمْ .
« 2 »
* گفتار صاحب ريحانة الأدب
وى مىنويسد : « سيّد حسين بن حسن بن محمّد ، معروف به مجتهد كركى ، از متبحّرين علماى اماميّهء عهد صفوى ، خالهزادهء ميرداماد و نوهء دخترى محقّق كركى است . بعد از محقّق كركى ، در نزد امراء و سلاطين وقت ، قائم مقام او ، و داراى اعتبار و منزلت تمام بود . چندى در قزوين سكونت داشت ، سپس به دستور شاهعبّاس اوّل به سمت شيخ الإسلامى اردبيل ، منصوب شد . او ، تأليفاتى دارد . از آن ميان :
التبصرة فى العقائد الحقّة ، تحقيق معنى السيّد و السّيادة ، رفع البدعة في حلّ المتعة ، اللّمعة في عينيّة الجمعة ، و تفسير
أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّباتُ
. « 3 »
* نظر مؤلّف
البتّه ، ما اين تفسير را نديدهايم . احتمال مىرود با توجّه به باز شدن راه مراوده و رفت و آمد بين دربار صفوى و اروپائيان ، مسألهء مباح بودن يا عدم اباحهء طعام اهل كتاب ، مورد سؤال و بحث و گفتگو بوده ، و او به عنوان مقام شيخ الإسلامى حكومت صفوى ، نظر اسلام و قرآن را در اين مورد ، تشريح و تفسير نموده باشد . و اللّه اعلم .
287 . تفسير خوانسارى [ م 1002 ه . ق ]
مؤلّف آن ، زين العابدين بن محمّد باقر خوانسارى ، از اعلام قرن يازدهم هجرى مىباشد .
تفسير فوق ، پيرامون برخى از آيات مربوط به قصص و داستانهاى قرآن مجيد مىباشد . صاحب ايضاح المكنون ، در اينباره مىنويسد :
« تفسير البدر الباهر ، پيرامون برخى از آيات مربوط به قصص و داستانهاى قرآنى ، تأليف زين العابدين بن محمّد باقر خوانسارى شيعى ، صاحب كتاب انيس المشتغلين ، مىباشد » . « 4 »
البتّه ، ايشان ، توضيحات بيشترى در اينباره ندادهاند . اميد است ، با تحقيق بيشترى كه در اين زمينه ، صورت مىپذيرد ، وضعيّت آن روشنتر شود .
288 . تفسير خولانى يمنى [ م 1003 ق ]
مؤلّف آن ، عبد الرّحمن بن عبد اللّه بن داود بن ابراهيم بن احمد خولانى طرزى يمنى ، ( متوفّى
هامش
( 1 ) اعلام الشّيعة ص 486 از انتشارات آقاى مرواريد .
( 2 ) سورهء مائده آيهء 5 .
( 3 ) ريحانة الأدب ج 5 ، ص 181 و 182 .
( 4 ) ايضاح المكنون ج 1 ، ص 170 .