اصابت موريانه ، واقع شده است . » « 1 »
248 . تفسير آيات الأحكام شيفتكى [ م 907 ق ]
مؤلّف آن ، ملّا شرف الدّين على شيفتكى ، ( متوفّى 907 ه . ق ) ، از اعلام قرن نهم اوايل قرن دهم هجرى مىباشد . او معاصر شاه اسماعيل صفوى بوده است .
* گفتار صاحب رياض
بنا به اظهار صاحب رياض العلماء : « آنچه از تاريخ حسن بيك روملو ، استفاده مىشود ، اين است كه ، صاحب ترجمه ، پيش ملّا محى الدّين و ملّا قوام الدّين كبارى تلمّذ نموده است .
از تأليفات او : تفسير آيات الأحكام و شرح المحرّر ، مىباشد او در سال 907 ه ، درست يك سال پس از جلوس شاه اسماعيل صفوى ، فوت نموده است . ملّا قوام الدّين ، كه استاد او بوده است ، از اساتيد ملّا صدرا به شمار آمده است . شايد او همان ، والد ملّا همام الدّين مىباشد ، كه علّامهء دوانى نيز ، پيش او درس خوانده است . » « 2 »
249 . تفسير بحر الدّرر فرّاهى [ م 908 ق ]
مؤلّف آن ، معين الدّين فرّاهى هروى ، مشهور به ملّا مسكين ، ( متوفّى 907 يا 908 ه . ق ) ، از علما و عرفا و سخنگويان اواخر قرن نهم و اوايل قرن دهم مىباشد . تاريخ تولّد وى ، معلوم نيست ، زندگى دوران كودكى و نوجوانى او در تذكرهها نيامده است .
تنها در كتابهاى روضة الصّفا ، ج 7 و الذّريعة ، ج 4 ، و كشف الظّنون ، نامى از وى به ميان آمده است . او از معاصرين سلطان حسين بايقرا ، ( 981 ه ) بود . مردى زاهد و پارسا ، و از دنيا و لذايذ آن گريزان بوده است مدّتى امامت جماعت مسجد جامع هرات را داشته است ، و به ارشاد و هدايت مردم از راه وعظ و درس و بحث مىپرداخت . او منصب قضاوت را نپذيرفت و از تصدّى آن سرباززد . پدرش نيز مرد فاضل ، با ذوق و اديب بوده است . او در سال 908 ه ، درگذشت و در مقبرهء خواجه عبد اللّه انصارى ، نزديك به قبر برادرش مدفون گرديد . از تأليفات او : قصص حضرت موسى ( ع ) ، اربعين يا چهل حديث نبوى ، تفسير سورهء فاتحة الكتاب ، بحر الدّرر ( كه ظاهرا تفسير بزرگى است ) ، حدائق الحقائق در تفسير سورهء يوسف ( كه اخيرا به همّت دكتر سيّد جعفر سجّادى در سال 1364 ه . ش ، تصحيح و تكميل شده ، و توسّط انتشارات امير كبير در 882 صفحه چاپ و انتشار يافته است ، كتاب بسيار شيرين و خواندنى است ) . مركز نگهدارى اين تفسير ، طبق فهرست كتابخانهء ملك ، ج 1 ، ص 149 ، تحت شمارهء 256 ، همان كتابخانهء ملك تهران مىباشد . « 3 »
* تفاسير پيرامون سورهء يوسف
سورهء مباركهء يوسف ( ع ) مورد توجّه و عنايت تعداد كثيرى از مفسّران ، و محقّقان و تاريخنگاران واقع شده است . شايد مهمترين انگيزهء اين مسئله ، وجود جنبههاى عملى و آموزندگى اين داستان قرآنى مىباشد . داستان يوسف ( ع ) ، تجسّم عينى فداكارى ، ايثار و فانى شدن در راه خدا و آرمان الهى است ، و ارزندهترين اندرزها و حكمتها را در لابلاى داستان شيرين و جذّاب خود ، بيان مىدارد . ازاينرو كتابهاى متعدّدى پيرامون اين داستان شيرين قرآنى نگارش يافته است ، كه ما اسامى برخى از آنها را ذيلا مىآوريم :
1 . يوسف و زليخا ، نمونهء يك نثر فارسى
هامش
( 1 ) مجلّهء تراثنا شمارهء 22 ، ص 84 ، قه قلم آقاى دكتر محمود فاضل ، سرپرست كتابخانهء مسجد گوهرشاد مشهد .
( 2 ) رياض العلماء ج 4 ، ص 108 - الذّريعة ، ج 1 ، ص 43 .
( 3 ) معجم مخطوطات الشّيعة حول القرآن ، ص 131 - كشف الحجب و الأستار عن الكتب و الأسفار ، ص 170 .