ظاهر قرآن چو شخص آدمى است * كه نقوشش ظاهر و جانش خفى است
« مولوى »
قرن دهم هجرى ، سرانجام دوران تيموريان و سرآغاز كار صفويان ، از دورانهاى مهمّ ادبى و تفسيرى در تاريخ اسلام به شمار مىآيد ، بهويژه از آن نظر كه تعداد انبوهى از تفاسير فارسى را از آن عهد و روزگار در اختيار داريم .
در دوران صفويان ، زبان و ادب پارسى ، تا دروازههاى اروپا و بالكان ، و تا مرزهاى چين و كنارههاى شرقى و جنوبى هند پيش رفت ، و تربيتيافتگان مكتب ادبى اسلام و قرآن ، و در تمام نواحى پهناور آسيا پراكنده شدند ، و از شرايط خاصّى ، كه وضع سياسى آنروز فراهم آورده بود ، بهرهمند شدند . آنان ادب عربى و پارسى را ، در آفاق و اكناف پخش و منتشر نمودند . در دوران حكّام صفوى ، دين و سياست به هم آميخت و يك نوع حكومت برخاسته از مذهب و عرفان ، به وجود آمد . مؤسّس حكومت صفوى ، ( 903 - 930 ه . ق ) ، در حداثت سنّى و آغاز جوانى ، با نبوغ فوقالعادهاى كه داشت ، توانست از عهدهء اين امر فوقالعاده پيچيده برآيد ، و حاكميّت خود را در سطح سياست و ديانت باهم آميزد و به اين ترتيب تماميّت ارضى و تماميّت اعتقادى منطقهء وسيعى از جهان اسلام را حفظ كند ، و همين تمركز ، باعث به وجود آمدن دوران جديدى از حيات ادبى و علمى گردد كه آثار فراوانى از خود به يادگار نهد . اين دوره از تاريخ اسلام ، يكى از دورانهاى خوب ، جهت نشر اسلام و مبانى تشيّع به شمار مىرود ، چون بسط علم و دانش ، بهويژه معارف اسلامى و فقه و فقاهت ، يكى از ثمرات اين حركت بوده است پس از درگذشت شاه اسماعيل مؤسّس صفويّه ، شاهطهماسب صفوى ، روش او را تعقيب نمود ، و دستور داد ، فرمان محقّق كركى را در سراسر كشور بپذيرند و به عنوان قانون لازم الإجراء به آن گردن نهند . ( البتّه ما مىگذريم از اغراض سياسى و اجتماعى كه احيانا در وراى اين دستور نهفته بود . ) ولى هرچه بود ، در برابر اهداف مغرضان و دشمنان اسلام ، خود همين فرمان ، مىتوانست نقشى ايفا نمايد ، بهويژه ، پس از آنهمه فشارها و مظالمى كه از ناحيهء اكثريّت به اقليّت محدود از دوستداران اهل بيت ( ع ) ، روا و به كار گرفته شده بود ، و وضعيّتى را آفريده بود كه قبلا