محمّد و على فرزندان عبد الصّمد روايت كرده است .
از تأليفات او : الرّجال ، انساب آل ابى طالب مىباشد .
و از شيخ حرّ عاملى در كتاب تذكرة المتبحّرين در مورد او نقل شده است ، كه او تأليفاتى دارد ، از آن ميان : مناقب آل ابى طالب ، مثالب النّواصب ، المخزون و المكنون فى عيون الفنون ، اعلام الطّرائق و . . . الحاوى ، الاوصاف . او تمام تأليفات خود را در معالم العلماء آورده است . و در فهرست خود 600 عنوان تازه از تأليفات شيعه بر فهرست شيخ طوسى افزوده است . مرحوم شيخ حرّ عاملى ، پس از نقل كلام سيّد تفرشى ، مىفرمايد : « او از جدّ خود شهرآشوب ، از شيخ طوسى ( ره ) روايت مىكند ، و كتاب متشابه القرآن او را ديدهام . » و صاحب معجم مىافزايد :
« ابن حجر در لسان الميزان ، شرح حال او را آورده است و در حقّ او ثنا و تعريف گفته است ، و نقل مىكند او در شعبان 588 ه ، از دنيا رفته است . » « 1 »
همانطوركه از تصريحات منابع فوق به دست آمد ، مفسّر عاليقدر ما ، كتاب ديگرى در معارف قرآنى دارد كه بنام الاسباب و النّزول مىباشد . اين كتاب در جلد دوّم الذّريعة ، بهصورت فشرده معرّفى شده است . طالبين به آن كتاب مراجعه كنند .
* گفتار رجال اهل سنّت
در فضيلت و جلالت او همين بس ، كه اكابر علماى اهل سنّت ، قدر و منزلت او را ستودهاند . شيخ صلاح الدّين صفدى ، خليل بن ايبك شافعى در ترجمهء حال او مىنويسد كه وى بيشتر قرآن را در حفظ داشت ، و در اصول شيعه به نهايت حدّ رسيد .
چنان كه از شهرهاى دور به محضرش مىشتافتند ، و در علم قرآن و غرايب آن سرآمد عصر بود . و در ايّام المقتفى ، ( 530 - 555 ه . ق ) ، در بغداد به منبر مىرفت و وعظ مىگفت ، چندانكه سعهء دانش او ، اعجاب خليفه را برمىانگيخت و او را خلعت مىداد .
سيوطى در طبقات مفسّرين ، ضمن ترجمهء حال او ، از وى با تجليل فراوان ياد مىكند ، و همو مىنويسد : « ابن شهرآشوب ، خوشمنظر ، نيكوصورت ، راستگفتار ، مليح سخن ، وافر علم ، كثير الخشوع و العبادة ، و دائم الطّهارة بود . » و مىافزايد :
« ابن ابى طىّ ، در تاريخ خود ، بر وى ثناى بسيار گفته است ، و هم از سيوطى است ، كه ابن شهرآشوب در تصنيفات و تعليقات حديث و رجال ، در ميان شيعه ، همانند خطيب بغدادى در ميان اهل سنّت است . » « 2 » او خود در كتاب معالم العلماء و مناقب ، به بهرهورى خود از طبرسى ، اشارتى دارد ، جايى كه مىنويسد :
« شيخى ، ابو علىّ الطّبرسى » ( استادم ابو على طبرسى است . ) و در مناقب گويد : « و انبأنى الطّبرسى بمجمع البيان لعلوم القرآن و بكتاب اعلام الوراء باعلام الهدى . »
او ضمنا به تأليفات خود اين گونه اشاره مىكند :
مناقب آل ابى طالب ، معالم العلماء ، مثالب النّواصب ، المخزون المكنون فى عيون الفنون ، الطّرائق فى الحدود و الحقائق ، مائدة الفائدة ، المثال فى الأمثال ، الاسباب و النّزول على مذهب آل الرّسول .
داودى در طبقات المفسّرين مىنويسد : « رشيد الدّين ، محمّد بن علىّ بن شهرآشوب بن ابى نصر سروى مازندرانى ، يكى از مشايخ شيعه است . او با بزرگانى ملاقات كرده است ، و در فقه و فقاهت به
هامش
( 1 ) معجم رجال الحديث ج 6 ، ص 330 ، كد معرّفى 11305 .
( 2 ) طبقات المفسّرين ص 37 ، به نقل از مقدّمهء جوامع الجامع به قلم استاد دكتر ابو القاسم گرجى ، ص 9 .