مراجعه به كتب تراجم ، حدود آن مشخّص مىگردد .
2 . حسن شيوه ، تبويب و نوآورى در ترتيب و تنظيم ، از ويژگيهاى اين كتاب است . آيات را براساس اولويّت تنظيم نموده است . في المثل اوّل توحيد ، صفات خدا ، سپس عدل ، تنزيه خدا ، آنگاه امامت و معاد ، سپس ابواب فقهى و تشريعى . . . .
3 . حسن اسلوب و سبك بديع در انتخاب معانى مهمّ و ارزنده . شعر زيبا ، نقل صحيح و نقد بجا .
4 . فصاحت لفظ همراه با بلاغت معنى ، با ايجاز و اختصار ، كه از شخصيّت والاقدر و نامدارى چون ابن شهرآشوب ، انتظارى جز آن نمىرفت . « 1 »
* گفتار حاج آقا بزرگ تهرانى
علّامهء خبير ، حاج آقا بزرگ تهرانى ، در الذّريعة در مورد تفسير چنين مىفرمايد : « متشابه القرآن و مختلفه » تأليف شيخ رشيد الدّين ، ابو عبد اللّه محمّد بن علىّ بن شهرآشوب سروى مازندرانى ، ( متوفّى ، 588 ه . ق ) ، مىباشد ، و آن يك كتاب جالب و شگفتانگيز است كه از علم وافر و ادب كامل مؤلّف عالىقدرش بازگو مىكند . اين كتاب اخيرا در ايران به طبع رسيده است و نسخههاى خطّى آن در كتابخانهء شوشتريها ، و كتابخانهء شيخ على آل كاشف الغطاء ، و كتابخانهء مدرسهء ملّا محمّد باقر سبزوارى ، در مشهد پيدا مىشود ، كه تاريخ استنساخ نسخهء اخير ، به تاريخ ، ج 1 ، سال 1087 ، منتهى مىگردد و معرّفى آن تحت عنوان « تأويل متشابهات القرآن » ، در ج 3 ، ص 6 ( الذّريعة ) گذشت ، و نسخهاى از آن كتاب را كه محدّث بزرگوار ، شيخ حرّ عاملى به علّامهء مجلسى ( ره ) ، اهداء نموده بود ، و در آن نسخه ، خطّ مؤلّف نيز منعكس بود ، به شيخ و استاد ما ، محدّث نورى انتقال يافته است ، و سرآغاز آن اين گونه بود : « الحمد للّه ربّ العالمين ، سألتم ، وفّقكم اللّه للخيرات » اين كتاب پس از شرح انگيزهء تأليف ، به بيان توحيد ، عدل ، نبوّت ، امامت ، و در پايان به معاد و غيره مىپردازد . پس از آن در مورد اصول فقه ، آيات احكام ، ناسخ و منسوخ ، ادبيّات نحوى و در پايان ، به نوادر باب مىپردازد . و كلا در حدود 13000 سطر مىباشد .
اين كتاب توسّط حجّة الاسلام و المسلمين شيخ حسن مصطفوى تبريزى ، در سال 1369 ه . ق ، در دو جلد چاپ شده است . » « 2 »
* گفتار صاحب معجم المؤلّفين
عمر رضا كحّاله ، تحت عنوان « ابو جعفر ، محمّد بن شهرآشوب » ، ( متوفّى 588 ه . ق - 1192 م ) ، مىگويد : « او عالم شيعى و جامع در برخى از علوم ، در ايّام خليفه المقتفى ، در بغداد به وعظ مردم مىپرداخت ، كه مورد اعجاب خليفه واقع مىگشت .
او در ماه شعبان 588 ه از دنيا رفته است . از تأليفات او : الأسباب و النّزول على مذهب آل الرّسول ، اعلام الطّرائق فى الحدود و الحقائق ، المخزون و المكنون فى عيون الفنون مائدة الفائدة ، المثالب و النّواصب ، ايضاح المكنون مىباشد . » « 3 »
* گفتار صاحب معجم رجال الحديث
مرحوم آية اللّه العظمى خويى ( ره ) ، شرح حال او را تحت كد 11305 ، در رجال خود آورده است ، و از سيّد تفرشى در حقّ او نقل مىكند : « او شيخ و بزرگ اماميّه ، فقيه آنان ، شاعر بليغ ، مبتكر ، محمّد بن عبد اللّه بن زهره از او روايت نموده است . او نيز از
هامش
( 1 ) الذّريعة ج 19 ، ص 62 .
( 2 ) الذّريعة ج 2 ، ص 12 .
( 3 ) معجم المؤلّفين ج 11 ، ص 16 .