مشاعل الرّوى و صراطه السّوى ، تاريخ اليمن و انسابه ، التّذكرة ، الحور العين و تنبيه السّامعين ، خلاصة السّيرة الجامعة لعجائب اخبار الملوك التابعة ، رسالة على التّصريف ، شرح الحور العين و تنبيه السّامعين ، شمس العلوم و دواء كلام العرب من الكلوم ، صحيح التّأليف و الأمان من التّصريف ، العدل و الميزان في موافقة القرآن ، القصيدة الحميريّة النّشوانيّة ، القوافي ، الوصيّة . « 1 »
180 . متشابه القرآن ابن شهرآشوب [ م 588 ق ]
مؤلّف بزرگوار آن ، ابو عبد اللّه رشيد الدّين ، محمّد بن علىّ بن شهرآشوب سروى ( سارى ) مازندرانى ، متوفّى 588 ه . ق ، يكى از پيشروان علم و ادب و از پيشگامان تفسير و علوم قرآنى و از مفسّران عاليقدر قرن ششم هجرى مىباشد . علّامهء بزرگوار و عالم محبوب ، محمّد بن على شهرآشوب ، شيخ الطّائفة و بزرگ تبار اماميّه در عصر خويش بوده است . او در اثر عمر پربركت و صدسالهاى كه داشته است ، توانسته است خدمات ارزندهاى به معارف اسلام و مسلمين بنمايد ، و در زمينههاى گوناگون قلمفرسايى نمايد . يكى از آثار پربركت او ، « متشابه القرآن و مختلفه » مىباشد كه در دو مجلّد قرار دارد و اخيرا از سوى انتشارات بيدار قم ، در دو مجلّد ، مجموعا در 600 صفحه با چاپ خوب و زيبا ، از روى نسخهاى كه از هندوستان به دست آمده است ، طبع و انتشار يافته است .
مؤلّف بزرگوار آن ، با توجّه به ابتكار و سليقهء خاصّى كه دارد ، آيات متشابه قرآن را بهصورت موضوعى از سرآغاز معارف اسلامى به ترتيب : باب عدل ، صفات ثبوتيّه و سلبيّه ، نبوّت ، امامت ، معاد ، سپس فصول آخر آن را برحسب احكام فقه قرآنى ، سپس فنون ادبى و عربى پيش برده است ، و اين سبك خاصّ ، ظرافت و بداعت خاصّى به كتاب بخشيده است ، و قرائت آن را بر خوانندگان خود آسان ساخته است .
آغاز كتاب : « الحمد للّه ربّ العالمين و الصّلاة على محمّد و آله الطّاهرين . قال محمّد بن شهرآشوب المازندرانى رضى اللّه عنه . . . . »
پايان كتاب : « أسأل اللّه تعالى العفو و العافية في الدّنيا و الآخرة و استغفره ان عثرت فيه عثرة انّه سميع مجيب ، تمّ الكتاب في سنة سبعين و خمسمائة . »
* گفتار ديگران در حقّ او
علماء و دانشمندان اسلامى در مورد او توصيفها و كلمات روشنگرى دارند :
1 . مرحوم محدّث نورى ، ( متوفى 1320 ه . ق ) ، در خاتمهء مستدرك الوسائل .
2 . سيّد محمّد باقر خوانسارى در روضات الجنّات .
3 . و بالاخره ، مرحوم سيّد هبة الدّين شهرستانى ، در پيشگفتار چاپ جديد تفسير چنين مىنويسد : « كتاب متشابه القرآن ، تأليف حجّت دين ، دانشمند مسلمين ، رشيد الدّين محمّد بن شهرآشوب سروى ، ( متوفّى 588 ه . ق ) ، در سنّ بالغ بر صدسال از دنيا رفته است . او شيخ و بزرگ طايفهء اماميّه بود . خداوند روحش را شاد و قبرش را پرنور سازد . » « 2 »
* خصوصيّات تفسير او
1 . مؤلّف آن از ارزش و اعتبار بلند در زمينههاى دينى ، علمى ، ادبى برخوردار است ، كه با اندك
هامش
( 1 ) مؤلّفات الزيديّة ج 3 ، ص 261 .
( 2 ) پيشگفتار چاپ انتشارات بيدار قم ، مطبوع در سال 1410 ه . ق .