حال ابو الحسن بيهقى » به چاپ رسيده است . و سيّد محمّد مشكات بيرجندى ، نيز رسالهاى فارسى در مورد او دارد كه « زندگانى ابو الحسن بيهقى » ناميده است ، و مخطوط مىباشد . » « 1 »
4 . گفتار صاحب الذّريعة :
مرحوم حاج آقا بزرگ تهرانى ، در بخش تفاسير الذّريعة ، ج 4 ، تفسير او را تحت كد 1239 معرّفى مىنمايد ، و از كارهاى قرآنى او ، اسئلة القرآن مع الأجوبة ، و كتاب اعجاز القرآن و كتاب قرائن آيات القرآنيّة را نام مىبرد ، و مىفرمايد : « او از زمرهء كسانى است ، كه بيش از يك كتاب ، دربارهء قرآن كريم نوشتهاند . » « 2 »
176 . ترجمه قران رى از مترجم گمنام [ 556 ق ]
ترجمههاى پارسى قرآن ، كه در طول ده قرن حيات ادبى پارسى ، در گوشه و كنار اين سرزمين پهناور وجود دارد ، ميراث گرانبهايى است ، كه بههيچوجه ارج و اهميّت آن براى پارسى دوستان و پژوهندگان علوم قرآنى ، ناشناخته نيست . ايمان راستين اين مترجمين ، موجب آن شده است كه معانى بلند و باريك واژهها را از كلام وحى به وسيلهء زبان شيرين پارسى ، به متن تودهها بياورند و كلام اعجاز را با اعجاز كلام به هم درآميزند و طوطيان را از بنگاله تا اقصاى قونيّه با قند پارسى ، شكرشكن كنند . يكى از اين قرآنهاى مترجم كهن ، كه از ديرباز ، بر حرم مطهّر حضرت ثامن الحجج ، علىّ بن موسى الرّضا ( ع ) وقف شده است ، و هماكنون در كتابخانهء آستان قدس رضوى نگهدارى مىگردد ، قرآنى است ، كه در سيزدهم صفر سال 556 ه . ق ، به دست ابو علىّ بن حسن بن محمّد بن حسن خطيب ، در قريهء كهك بر رى تحرير يافته است و در ميان قرآنهاى مترجم ، چون نگين مىدرخشد . به اعتقاد ما ، ترجمه ، خود نوعى تفسير فشرده و موجز است كه با وجازت و اختصار معانى را تفهيم مىنمايد . اين قرآن مترجم ، داراى مزايا و محاسنى است كه مشخّصات امتيازات آن ، به كوشش نويسندهء گرامى ، آقاى دكتر محمّد جعفر ياحقى ، در مقدّمهء چاپى كه از سوى مؤسّسهء فرهنگى شهيد محمّد رواقى به سال 1364 ه . ش ، منتشر شده است ، بازگو گرديده است . اين ترجمه و تفسير ، با مقدّمهء زيبا در 774 صفحه ، همراه با تصاوير فنّى انتشار يافته است ، و از نفاست و زيبايى خاصّى برخوردار مىباشد . يقينا ، طالبان معارف قرآنى ملاحظه فرمودهاند .
177 . تفسير ابو الفتوح رازى [ م 556 ه . ق ]
مؤلّف عاليقدر آن ، ابو الفتوح جمال الدّين حسين بن علىّ بن محمّد رازى خزاعى ، از اولاد نافع بن بديل بن ورقاء ، از اصحاب معروف رسول اكرم ( ص ) ، و يكى از علماء و مفسّرين بزرگ شيعه ، در قرن ششم مىباشد . ابو الفتوح در رى زندگى كرده است . به علّت انتساب به رى ، او را « رازى » مىگويند .
تفسير ابو الفتوح رازى ، يكى از تفاسير مهمّ و مشهور شيعه در قرن ششم هجرى است . اين تفسير ، به نام « روض الجنان » به فارسى نگارش يافته ، و در بيست جزء است ، و از مهمترين تفاسير شيعه ، محسوب مىگردد . مؤلّف بزرگوار در آغاز كتاب انگيزهء تأليف را چنين مىنگارد : « جمعى از دوستان و بزرگان ، از اماثل اهل علم ، اقتراح نمودند كه در اين
هامش
( 1 ) الاعلام زركلى ج 4 ، ص 290 . او در شناخت بيهقى ، منابع زير را معرّفى نموده است : ارشاد الأديب ، ج 5 ، ص 208 و 218 - مقدّمهء تاريخ حكماء الإسلام ، تأليف محمّد كرد على - كشف الظّنون ، ج 1 ، ص 298 - بارتلدW . Bartholdدر دايرةالمعارف اسلامى ، ج 4 ، ص 431 - هدية العارفين ، ج 1 ، ص 699 .
( 2 ) الذّريعة ج 4 ، ص 149 و 266 ، كد معرّفى 1239 ، و ج 7 ، ص 113 ، چاپ 1360 .