موجود ، از نظر هنر تذهيب و آرايش ، و مينياتور دقيق و ظريف ، حائز اهميّت فوقالعاده مىباشند .
ما بر اين اساس كه هركدام از اين ترجمهها ، خود نوعى تفسير مىباشد ، اين قرآنهاى مترجم را در شمار تفاسير مىدانيم ، فقط به يك نوع از آنها در هر قرن اشارتى مىنماييم .
* قرآن مترجم شمارهء 1 ، از قرن پنجم
آنگونه كه فهرستنويس كتابخانهء آستان قدس رضوى معرّفى مىنمايد : « اين قرآن مترجم ، شامل بخشهايى از سورههاى نمل ، شعراء ، عنكبوت ، روم ، احزاب ، سباء و نور مىباشد ، كه بهصورت نامرتّب صحّافى شده است . ترجمهء قرآن ، فارسى كهن و استوار و نمايانگر نثر قرن چهارم هجرى است ، كه شيوهء ثبت و ضبط حروف و كلمات از نظر لهجه و تحوّل لغات و كلمات ، در آن حائز اهميّت فراوان مىباشد .
* برابرهاى فارسى اين نسخه
دژنام دهند - يرمون
پاكدامنان - محصنات
برشان - عليهم
زفانها و زوانها - السنه
بيرون روندگان - مهاجرين
اوگند - قذف
زشتكارى - فحشاء
اشنوا - سميع
فريو - غرور
گشتنجا - مأوا
دستگاهى استوار - عروة الوثقى
كوههايى بىخاور - رواسى
بازگشتنجا - منقلب
پارسىزفانان - اعجمين
اندريافتگان - مدركون
واخواسته - مسئول
استادنجا - مقام
* نسخهشناسى
بنا به معرّفى جناب آقاى فكرت ، اين نسخه داراى كاغذ نخودى تيرهء ضخيم ، با خطّ كوفى و ترجمهء نسخ كهن مىباشد . تاريخ كتابت ، ظاهرا قرن پنجم هجرى ، با تزيينات سر سورهها ، با زعفران - نشانههاى حواشى : شمسهء رنگين - نسخ داراى مهرهاى عرض ديد ، از سال 1154 تا 1342 ه . ق ، در صدر و ذيل ، مهر وقف آستانهء مقدّسه با تاريخ 1032 ه . ق ، در داخل نسخه مىباشد . - عدد اوراق :
111 . عدد سطور : 18 ( 9 متن و 9 ترجمه ) . اندازهء نوشتهها : 26 * 14 سانتىمتر . اندازهء ورق : 33 * 20 سانتىمتر . جلد : تيماج خرمايى سجافدار ضربى مندرس - واقف و تاريخ وقف : نامعلوم . » « 1 »
161 . قرآن موزهء پارس [ حدود قرن پنجم ]
ترجمه و تفسير فوق ، از مفسّر ناشناسى است ، كه در حدود قرن پنجم هجرى مىزيسته است ، كه اخيرا با كوشش و تلاش « آقاى دكتر على رواقى » ، از سوى مؤسّسهء زبان و ادبيّات فارسى ، با كيفيّت زيبا ، چاپ و انتشار يافته است . اين ترجمه و تفسير ، از آغاز سورهء مريم ، تا پايان قرآن مجيد مىباشد ، كه در موزهء پارس شيراز ، تحت شمارهء 27 در 375 ورق ، محافظت و نگهدارى مىشود . متأسّفانه مترجم ، يا مفسّر آن درست شناخته نشده است ، ولى با توجّه به واژههاى به كار رفته در آن ، اهلفنّ احتمال مىدهند كه مربوط به قرن پنجم باشد . امّا دليل اينكه ما اين ترجمه و تفسير را در متون تفاسير
هامش
( 1 ) فهرست نسخ خطّى قرآنهاى مترجم ، تأليف محمّد آصف فكرت ، ص 16 و 17 .